مدلسازی رقابتپذیری تجارت برق ایران: تحلیل موازنه صادرات مستقیم و غیرمستقیم
نویسندگان
1 استادیار گروه اقتصاد برق و انرژی، پژوهشگاه نیرو، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری اقتصاد بین الملل، دانشکده علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
3 دانشیار دانشکده علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
4 دانشیار دانشکده علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
doi
10.22054/joer.2025.86119.1273چکیده
در دهههای اخیر، تجارت برق به یکی از اجزای کلیدی بازار جهانی انرژی تبدیل شده است. ایران با ظرفیت بالای تولید برق و موقعیت ژئوپلیتیکی مهم در خاورمیانه، پتانسیل تبدیل شدن به بازیگری محوری در شبکه تبادلات برق منطقهای و فرامنطقهای را دارد. این مقاله مدلی ریاضی برای بهینهسازی تبادلات برق ایران ارائه میدهد که موازنه میان صادرات مستقیم برق و صادرات غیرمستقیم از طریق کالاهای برقبر مانند فولاد و سیمان را تحلیل میکند. مدل ارائه شده با استفاده از دادههای سال 2023 و در نرم افزار GAMS پیاده شده است. این مدل تقاضا و عرضه برق و تاثیر تبدیل برق به کالاهای جایگزین را در نظر گرفته و متغیرهای کلیدی مانند ظرفیت تولید، واردات و صادرات را بهگونهای مدلسازی کرده است که به سیاستگذاران در تصمیمگیریهای استراتژیک کمک کند. نتایج نشان میدهد، افزایش منطقی ظرفیت تولید برق (۱۰ تا ۱۵ درصد) سودآوری و رقابتپذیری تجارت برق ایران را بهبود میبخشد، اما افزایش بیش از این حد ممکن است بازده سرمایه را کاهش دهد. فولاد بهعنوان کالایی با پتانسیل بالای صادرات و سیمان بهعنوان گزینهای سودآور در کوتاهمدت شناسایی شدهاند. همچنین تقویت چانهزنی سیاسی و تجاری به تنهایی نمیتواند سودآوری تجارت برق را افزایش دهد و نیاز به اصلاح ساختار عرضه و بهینهسازی ترکیب صادرات دارد.
