فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در منابع روایی و تفسیری شیعه و سنی روایاتی وجود دارد که در آن‌ها از مردم خواسته شده است که آرزو کنند فتنه اتفاق بیفتد و این را از خداوند بخواهند. هم‌چنین آن‌ها را از ناخوشایند دانستن فتنه برحذر داشته است؛ زیرا فتنه موجب نابودی جباران و ستمگران، پاکسازی زمین از فاسقان و تفکیک منافقان می‌شود. در همین راستا تفسیری معاصرانه از این روایات ارائه شده که در آن فتنه، انقلاب معنا شده و به‌تبع آن تمنای فتنه، فراخوان انقلاب دانسته شده است. تعداد این روایات در منابع اهل سنت بیشتر است درحالی‌که در منابع شیعه صرفاً یک روایت در این‌باره نقل شده است. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای و با روشی توصیفی تحلیلی و رویکردی انتقادی به اعتبارسنجی سندی و نقد محتوایی احادیث مذکور پرداخته است. بررسی سندی روایات اهل سنت نشان می‌دهد که تمامی آن‌ها ضعیف به‌شمار می‌آیند و بنا به داوری رجالیان اهل سنت در زمره احادیث موضوع قرار می‌گیرند ضمن این‌که حلقه مشترک روایات مسند آن نیز مجهول است. روایت متفردی که در شیعه نقل شده نیز در عِداد احادیث صحیح قرار ندارد. از منظر متنی، نقدهایی بنیادی بر این روایات وارد است که از جمله آن‌ها می‌توان به نادرست بودن ترجمه فتنه به انقلاب، ناسازگاری آن با قرآن کریم، تعارض آن با روایات معتبری که خلاف این مفهوم را افاده می‌کند، مغایرت آن با تقیه و ضرورت احتیاط در فتنه‌ها و نیز چالش‌هایی عملی در مقام اجرای این حدیث در فرض صحت صدور و صحت ترجمه فتنه به انقلاب اشاره کرد.