بازخوانی حکمت علوی «النَّاسُ أَعْدَاءُ مَا جَهِلُوا»؛ توصیهای اخلاقی یا دستورالعملی اجتماعی؟
نویسندگان
1 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، یزد، ایران.
2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران
doi
10.30479/mfh.2025.22381.2496چکیده
روایت «النَّاسُ أَعْدَاءُ مَا جَهِلُوا»، یکی از مشهورترین روایات امام علی (ع) است که در جوامع روایی شیعه به ویژه در آثار سیدرضی ثبت است. این آموزه تنها جملهای است که به صورت کامل و مستقل، دوبار در بخش کلمات قصار نهجالبلاغه ـ حکمتهای 172 و 438 جای گرفته است و میتواند نشانهای از اهمیت آن، در اندیشه سیدرضی باشد. این عبارت به عنوان یک زبانزد، بسیار نزد اهل علم و عموم مردم به کار رفته و میرود. بر پایه اِعراب و خوانش غالب و پذیرفته شده در تراث فرهنگی جهان اسلام، این حکمت به معنای «دشمنی مردم با آن چیزی است که بدان جهل دارند»؛ پس روایت فوق در زمره توصیههای اخلاقِ فردی، جایابی میشود. اما این پژوهش با روشی توصیفی ـ تحلیلی و با استمداد از متنپژوهی و مباحث ادبیات عرب، میکوشد ضمن تبیین خوانش مسلط، خوانش دیگری را به عنوان یک احتمال، فرا روی نهد. بر اساس خوانش پیشنهادی این پژوهش، روایت فوق از توصیهای صرفاً فردی به دستورالعملی اجتماعی ارتقا یافته است.
