فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در میان گزارش‌های تاریخی موجود در مورد مسأله جمع قرآن کریم، برخی به جمع قرآن در زمان پیامبر (ص) و برخی نیز به جمع قرآن در زمان خلفا اشاره دارد. قدمت روایت «جَمَعَ القُرْآنَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللهِ» به عنوان صریح‌‌ترین روایت در خصوص جمع در زمان پیامبر (ص) با به‌کارگیری روش‌های تاریخ‌گذاری حدیث، حداقل منسوب به اواخر قرن اول است که توسط یک صحابی (أنس‌بن‌مالک) و چهار تابعی (قتادة- شعبی- ابن‌سیرین- محمد قرظی) نقل شده ‌است. این درحالی‌ست که قدمت روایات متناقض جمع خلفا به‌طور قطعی به نیمه دوم قرن دوم باز می‌گردد و با توجه به شواهد موجود امکان اظهارنظر قاطع درمورد وجود این روایات پیش از این بازه زمانی وجود ندارد. این موضوع نشان‌دهنده فاصله تاریخی این دو گروه از روایات درحدود یک سده و تقدم تاریخی روایات جمع قرآن در زمان پیامبر (ص) است. همچنین در نمودار اسناد روایات جمع در زمان پیامبر (ص) کهن‌ترین راویان در واقع همان حلقه‌های مشترک اصلی روایات هستند که این نکته اعتبار ویژه‌ای به این روایات بخشیده ‌است. هرچند نتیجه مذکور کیفیت جمع در آن زمان را نیز به‌طور کامل و واضح مشخص نمی‌کند، در مقایسه با اسناد موجود روایات جمع خلفا از قرائن سندی محکم‌تری برخوردارند.