فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

حدیث مناهی‌النبی (ص) از جمله احادیث طوال است که در منابع روایی شیعه و اهل سنت بازتاب یافته است. در میان محدثان امامی، صدوق محدث قرن چهارم هجری نخستین کسی است که این روایت را در آثار خود نقل کرده است. با توجه به چالش‌های جدی در زمینه اصالت و اعتبار احادیث طوال، بررسی هویت تاریخی و اعتبار روایی این حدیث ضرورت دارد. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی به کشف اصالت و بررسی ساختار روایت پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که متن کنونی حدیث از دو بخش عمده تشکیل شده است؛ بخشی با ساختار نهی‌گونه که با احادیث منقول در المنهیات ترمذی و بخشی دیگر با ساختار خطبه‌ای که در مسند حارث بن ابی اسامه نقل شده است، قرابت دارد. هر دو منبع یاد شده متعلق به قرن سوم هجری هستند. بر این اساس به نظر می‌رسد روایت موجود تلفیقی از دو منبع نام برده است که با تغییرات و دخل و تصرف‌های بعدی همراه شده و این امر اعتبار سندی و اصالت متنی آن را مخدوش کرده است. افزون بر این، بررسی اسناد نشان می‌دهد که به دلیل ضعف راویان آن و فقدان پشتوانه در دیگر مصادر امامی، از اعتبار سندی کافی برخوردار نیست. با این همه مضامین اخلاقی و تربیتی آن موجب ماندگاری و استمرار حضورش در میراث حدیثی فریقین شده است.