معنایابی روایت «نهی النبی (ع) عن الاستِشفاءُ بِالعُیونِ الحارَّةِ ...» به کمک قرینه های فقه الحدیثی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم و معارف حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث (پردیس تهران).

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث (پردیس تهران).

doi
10.30479/mfh.2025.22071.2476
چکیده

بر اساس تجربیات طب سنتی، آب‌های معدنی گوگرددار، دارای خواص درمانی بوده و در کنار سایر درمان‌ها، برای برخی بیماری‌ها مفید هستند. استفاده درمانی از این آب‌ها، تاریخی به قدمت تاریخ بشر دارد؛ اما روایتی در منابع حدیثی شیعه وجود دارد که از درمان با چشمه‌های آبگرم گوگردی نهی می‌کند و مخاطب را در سود و زیان استفاده از این آب‌ها به تردید وامی‌دارد. مصدر اولیه روایت، محاسن برقی است و در کافی و تهذیب‌الاحکام نیز آمده است. پژوهش حاضر به این نتایج دست یافت؛ 1. روایت به لحاظ سندی معتبر است؛ 2. دلالت آن عام است و ناظر به یک قضیه حقیقیه می‌باشد؛ فلذا در تعارض مستقرِ با یافته‌های طب سنتی و مدرن، قابل ترجیح است. هم‌چنین با استناد به دو قرینه «روایات مشابه» و «عناوین ابواب کتاب‌های حدیثی» می‌توان گفت روایت در مقام نهی از «درمان» با چشمه‌های آب گرم گوگرددار است و بیانگر «شفاجویی استقلالی» نیست. درمان یادشده نیز مطلق بوده و احتمالات مشروطی چون نهی از معالجه خودسرانه و بدون نظارت پزشک، نهی از طولانی بودن زمان ماندگاری انسان در این آب‌ها، نهی از عدم درمان به این دلیل که ضررش بیش از منفعتش می‌باشد و ... قابل پذیرش نمی‌باشد. برداشت این‌گونه از روایت، بیانگر اعجاز علمی احادیث پزشکی است و نشان می‌دهد سده‌ها قبل، آن هنگام که بشر به سود و زیان امور خویش آگاه نبود، مضرات استفاده نادرست از برخی عناصر طبیعت، توسط پیشوایان دینی اسلام مورد توجه قرار گرفته است.