فضایل شیخین در کشاکش نفی و اثبات «اعتبارسنجی اسناد احادیث فضائل‌الصحابه دارقطنی»

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.

2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.

3 دانش آموخته‌ی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران

doi
10.30479/mfh.2025.21276.2447
چکیده

در بخشی از کتاب فضائل الصحابه‌ دارقطنی، که از محدثان اهل‌سنت بغداد در قرن چهارم هجری است، احادیثی از امامان شیعه در تمجید و تکریم شیخین روایت شده است که وجود هرگونه نقار و کدورت میان ائمه‌ی شیعه و شیخین را نفی می‌کند. مسئله اصلی این پژوهه اعتبارسنجی اسناد احادیث کتاب فضائل الصحابه‌ی دارقطنی و بررسی میزان اعتبار راویان آن با تکیه ‌بر منابع رجالی اهل‌سنت و شیعه؛ همچنین با ترسیم شبکه‌ی اسانید درصدد کشف حلقه‌های مشترک اسناد این احادیث است. نوشتار حاضر اسناد احادیث کتاب فضائل‌الصحابه را در دو بخش احادیث امامان شیعه و احادیث خاندان شیعی مورد بررسی قرار داده و در نهایت دیدگاه منتخب را در خصوص اعتبار این اسناد ارائه داده است. برایند پژوهش اثبات می‌کند اعتبار اسناد احادیث کتاب فضائل الصحابه، ضعیف است؛ غالب آن‌ها به تفرد نسبی دچارند و از مصادر فرقه‌های غیر امامیه‌ی شیعه چون زیدیان و بتریان اخذ شدند که در نگاه رجالیان امامیه فاقد اعتبارند. علی‌رغم اشتهار دارقطنی به نقادی در حدیث، اندیشه تفضیل شیخین او را به تساهل و تسامح در انتساب این متون به شیعه امامیه سوق داده است.