هیدروژئوشیمی و ایزوتوپی چشمههای ملوسان و باروداب (شهرستان نهاوند) خروجی از آهکهای کربونیفر- پرمین (معرف قدیمیترین مخازن کارستی ناحیه سنندج- سیرجان در ایران)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری آلودگی محیطزیست دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرس، ایران.
2 استادیار دانشکده علوم زمین دانشگاه شهید بهشتی، ایران.
3 استاد دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرس، ایران.
4 استادیار دانشکده علوم جغرافیایی دانشگاه خوارزمی، ایران.
doi
چکیده
ناحیه سنندج- سیرجان پویاترین پهنة زمینساختی ایران است، در این پژوهش خصوصیات هیدروژئوشیمی و ایزوتوپی چشمههای ملوسان و باروداب (شهرستان نهاوند) و نزدیکترین چشمههای شیستی به آنها (ابالفضل باروداب و سیادره ملوسان) بررسی شدند. روش تحقیق پژوهش حاضر میدانی- آزمایشگاهی است؛ ویژگیهای فیزیکی (دما، اکسیژن محلول، هدایت الکتریکی و pH)، کدورت، آنیونها (SO4،F ، Cl-، NO2، NO3)، HCO3، غلظت کل 11 عنصر سمی/سنگین (آهن، آرسنیک، کادمیوم، کبالت، مس، روی، سرب، نیکل، منگنز، جیوه، باریوم)، کاتیونهای اصلی (Mg2+، Ca2+، K+، Na+ ) و نهایتاً اکسیژن 18 و دوتریم سنجش گردید. بر اساس ضریب فرود (درجه توسعه کارست) و همچنین مشاهدات میدانی (ژئومورفولوژی، دبی، تعداد دهنه خروجی آب و غیره) کارست منطقه باروداب متوسط است و کارست منطقه ملوسان بین کارست متوسط و کارست ناقص (مرو کارست) واقع شده است. همچنین مخزن کارستی چشمه ملوسان به دلیل وجود همزمان تخلخل حفرهای و شکستگیها به همراه تخلخل اولیه، دارای سیستم تخلخل سهگانه است ولی مخزن کارستی چشمه باروداب صرفاً دارای تخلخل اولیه است. ایزوتوپهای پایدار اکسیژن 18 و دوتریوم چشمه باروداب به علت ارتفاع تغذیه بالا دارای غلظت بالاتری از چشمه ملوسان است، به دلیل تفاوت شیب، حوزه آبگیر چشمهها با مرز سطحی حوزه آبریز یکسان نیست و منشا چشمههای کارستی متأثر از فرآیندهای ثانویه و بین سازندی است (تغذیه خارج از مرز آبریز توسط لایهبندیها و گسلها) که نشان دهنده حالت اوتوژنیک (تغذیه خود بستر) هستند که طبق بررسیهای زمین شناختی، تصاویر ماهوارهای و مطالعات میدانی چشمههای کارستی باروداب و ملوسان از سنگ مخزن دوران کربونیفر- پرمین منشأ گرفتند که معرف قدیمیترین مخازن کارستی ناحیه سنندج- سیرجان در ایران هستند.