هیدروژئوشیمی و ایزوتوپی چشمه‌های ملوسان و باروداب (شهرستان نهاوند) خروجی از آهکهای کربونیفر- پرمین (معرف قدیمی‌ترین مخازن کارستی ناحیه سنندج- سیرجان در ایران)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری آلودگی محیطزیست دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرس، ایران.

2 استادیار دانشکده علوم زمین دانشگاه شهید بهشتی، ایران.

3 استاد دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرس، ایران.

4 استادیار دانشکده علوم جغرافیایی دانشگاه خوارزمی، ایران.

doi
چکیده

ناحیه سنندج- سیرجان پویا‎ترین پهنة زمین‎ساختی ایران است، در این پژوهش خصوصیات هیدروژئوشیمی و ایزوتوپی چشمه­های ملوسان و باروداب (شهرستان نهاوند) و نزدیکترین چشمه­های شیستی به آنها (ابالفضل باروداب و سیادره ملوسان) بررسی شدند. روش تحقیق پژوهش حاضر میدانی- آزمایشگاهی است؛ ویژگی­های فیزیکی (دما، اکسیژن محلول، هدایت الکتریکی و pH)، کدورت، آنیون­ها (SO4،F ، Cl-، NO2، NO3)، HCO3، غلظت کل 11 عنصر سمی/سنگین (آهن، آرسنیک، کادمیوم، کبالت، مس، روی، سرب، نیکل، منگنز، جیوه، باریوم)، کاتیون­های اصلی (Mg2+، Ca2+، K+، Na+ ) و نهایتاً اکسیژن 18 و دوتریم سنجش گردید. بر اساس ضریب فرود (درجه توسعه کارست) و همچنین مشاهدات میدانی (ژئومورفولوژی، دبی، تعداد دهنه خروجی آب و غیره) کارست منطقه باروداب متوسط است و کارست منطقه ملوسان بین کارست متوسط و کارست ناقص (مرو کارست) واقع شده است. همچنین مخزن کارستی چشمه ملوسان به دلیل وجود همزمان تخلخل حفره­ای و شکستگی­ها به همراه تخلخل اولیه، دارای سیستم تخلخل سه‎گانه است ولی مخزن کارستی چشمه باروداب صرفاً دارای تخلخل اولیه است. ایزوتوپ­های پایدار اکسیژن 18 و دوتریوم چشمه­ باروداب به علت ارتفاع تغذیه بالا دارای غلظت بالاتری از چشمه­ ملوسان است، به دلیل تفاوت شیب، حوزه آبگیر چشمه­ها با مرز سطحی حوزه آبریز یکسان نیست و منشا چشمه‌های کارستی متأثر از فرآیندهای ثانویه و بین سازندی است (تغذیه خارج از مرز آبریز توسط لایه­بندی­ها و گسل­ها) که نشان دهنده حالت اوتوژنیک (تغذیه خود بستر) هستند که طبق بررسی­های زمین شناختی، تصاویر ماهواره­ای و مطالعات میدانی چشمه­های کارستی باروداب و ملوسان از سنگ مخزن دوران کربونیفر- پرمین منشأ گرفتند که معرف قدیمی­ترین مخازن کارستی ناحیه سنندج- سیرجان در ایران هستند.