روش تفسیری شیخ صدوق در کتاب «التوحید» با تکیه بر گونهشناسی روایات تفسیری
نویسندگان
1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
2 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
doi
10.30479/mfh.2025.21108.2416چکیده
قرآن کریم مفاهیم متعالی را با ارائهی تصویری محسوس بیان میکند؛ اسماء و صفات الهی از جمله این مفاهیم است که در حوزه آیات متشابه قرار گرفته و در سخنان ائمه (ع) به تبیین، تفسیر و تشریح آنها پرداخته شده است. شیخ صدوق با تألیف کتاب «التوحید» بخش قابل توجهی از این روایات را جمعآوری نموده است. این پژوهش درصدد یافتن روش شیخ صدوق در گزینش روایات «التوحید» و مشخص نمودن کارکرد این روایات در تبیین آیات متشابه، برآمده است. از این رو، جهت تبیین رابطه آیات و روایات و نیز نوع کارکرد و اثر آن در متن از گونهشناسی کارکردگرای مبتنی بر روش بریمو استفاده شده و ضمن توصیف و تحلیل 245 روایت تفسیری موجود در کتاب التوحید با تمرکز بر گونهشناسی کارکردگرا آنها را در بخشهای معناشناسی، زبانشناسی، تبیینی ـ تفسیری، تأویلی و تشریعی دستهبندی نموده است. در این میان روایات تفسیری با کارکرد تبیینی بیشترین بسامد را دارد و کارکردهای شناختی، تأسیسی و تشریعی به ترتیب بسامدهای کمتری دارند؛ بر این اساس میتوان روشهای تفسیری اجتهادی، ادبی، قرآن به قرآن و تفسیر بطنی با گرایش روایی ـ کلامی را از رویکردهای شیخ صدوق در کتاب «التوحید» برشمرد.
