فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

روایات أریکه گزارشی آینده‌نگرانه و پیش‌گویانه از دغدغه‌های نبی مکرم اسلام (ص) در خصوص نحوه تعامل آیندگان با احادیث است. بنابر آنچه در این روایات آمده پیامبر (ص)، امت خویش را از ظهور جریانی برحذر می‌دارد که در آینده روایات را فرو گذاشته و تنها قرآن را بایسته فرمانبرداری می‌داند. شهرت این روایات در نزد محدّثان اهل سنّت، جریان تاریخ‌نگاری کلاسیک را به سوی پذیرش این گزارش‌ها سوق داده به طوری که این روایات را گزارشی عینی از وقایع زمان پیامبر (ص) به حساب آورده‌اند. حال آن‌که در مطالعات جریان‌شناسانه، گزارشات متون کهن لزوماً عینیت تاریخی نداشته و چه بسا بازتولید بسیاری از انگیزش‌های رقابتی و هویتی دوره‌های متأخر باشد. پژوهش حاضر با تکیه بر این پیش‌فرض به تحلیل روایات أریکه پرداخته و به این نتیجه رسیده است که روایات أریکه بیش از آن‌که نشان دهنده یک سیر تاریخی اصیل و منعکس‌کننده برخورد پیامبر (ص) با اندیشه قرآن‌گرایی و حدیث‌ستیزی باشد، محصول تقابلی است که بعدها اهل حدیث در برخورد با دیگر جریان‌ها آن را مدیریت می‌کرد. تفکر قرآن‌گرایی که مانعی جدی در مسیر حدیث‌گرایی محسوب می‌شد؛ جریان حدیث‌گرا را بر آن داشت تا با نقل گسترده‌ روایات أریکه از زبان پیامبر (ص) که به مذمت حدیث‌ستیزان و قرآن‌گرایان می‌پردازد، پایگاه جریانی خویش را در میان مسلمانان محکم کند.