پیامدهای محیط زیستی تحریم‌های اقتصادی ایران: کاربرد مدل تعادل عمومی قابل‌محاسبه‌ی پویا

نویسندگان

1 استاد، گروه اقتصاد، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

2 دانشجوی دکتری رشته علوم اقتصادی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

3 دانشیار، گروه اقتصاد، دانشگاه شهید باهنرکرمان، کرمان، ایران

doi
10.22054/joer.2025.80917.1229
چکیده

 کشور ایران هم‌زمان با مسئله تحریم و اثرات منفی آن در بخش‌های مختلف اقتصادی و نیز چالش‌های محیط­زیستی متعدد روبروست. بررسی میزان اثرگذاری تحریم‌ها بر تشدید معضلات محیط­زیستی در ایران هدف اصلی این پژوهش بوده و برای این منظور در قالب سه سناریوی کاهش ۶۰، ۶۵ و ۷۰ درصدی صادرات نفت، اثرات تحریم بر افزایش انتشار دی‌اکسیدکربن در ایران بررسی شده­است. برای این منظور از الگوی GTAP-E-Power که یک الگوی تعادل عمومی قابل­محاسبه است به‌صورت پویا استفاده شده­است. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که کل انتشار دی‌اکسیدکربن در ایران با اعمال تحریم‌­های نفتی افزایش می­یابد و با تشدید تحریم­ها بر میزان انتشار آن افزوده می­شود. در بررسی میزان انتشار دی‌اکسیدکربن به تفکیک بخش‌های اقتصادی مشخص شد بخش‌های تولید و توزیع برق، صنایع با فناوری پایین، تولید برق با سوخت‌های فسیلی بارپایه و تولیدات نفتی به‌عنوان بخش­هایی بوده­اند که هم بیشترین افزایش را در انتشار دی‌اکسیدکربن داشته­اند و هم بر شدت این انتشار با تشدید تحریم‌ها افزوده می­شود. در مقابل بخش­های تولید برق با صنایع تجدیدپذیر بارپایه و صنایع با فناوری بالا بخش­هایی بوده­اند که در سه سناریو اعمال شده، باکاهش در تولید دی­اکسیدکربن یا با افزایش اندک نسبت به سایر بخش­ها مواجه گردیده­اند. با توجه به نتایج به‌دست‌آمده توصیه­های سیاستی شامل رفع تحریم‌ها به‌عنوان اولویت کلان سیاسی و اقتصادی، سرمایه‌گذاری در حوزه تولید محصولات نفتی با دسترسی به فناوری‌های نوین، تمرکز بر توسعه منابع تجدیدپذیر در تولید برق، تقویت صنایع با فناوری بالا با امکان دسترسی به فناوری‌های پیشرفته و تمرکز بر بخش‌های تاب‌آور در برابر تحریم‌ها پیشنهاد می­گردد.