پیامدهای محیط زیستی تحریمهای اقتصادی ایران: کاربرد مدل تعادل عمومی قابلمحاسبهی پویا
نویسندگان
1 استاد، گروه اقتصاد، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
2 دانشجوی دکتری رشته علوم اقتصادی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
3 دانشیار، گروه اقتصاد، دانشگاه شهید باهنرکرمان، کرمان، ایران
doi
10.22054/joer.2025.80917.1229چکیده
کشور ایران همزمان با مسئله تحریم و اثرات منفی آن در بخشهای مختلف اقتصادی و نیز چالشهای محیطزیستی متعدد روبروست. بررسی میزان اثرگذاری تحریمها بر تشدید معضلات محیطزیستی در ایران هدف اصلی این پژوهش بوده و برای این منظور در قالب سه سناریوی کاهش ۶۰، ۶۵ و ۷۰ درصدی صادرات نفت، اثرات تحریم بر افزایش انتشار دیاکسیدکربن در ایران بررسی شدهاست. برای این منظور از الگوی GTAP-E-Power که یک الگوی تعادل عمومی قابلمحاسبه است بهصورت پویا استفاده شدهاست. نتایج بهدستآمده نشان میدهد که کل انتشار دیاکسیدکربن در ایران با اعمال تحریمهای نفتی افزایش مییابد و با تشدید تحریمها بر میزان انتشار آن افزوده میشود. در بررسی میزان انتشار دیاکسیدکربن به تفکیک بخشهای اقتصادی مشخص شد بخشهای تولید و توزیع برق، صنایع با فناوری پایین، تولید برق با سوختهای فسیلی بارپایه و تولیدات نفتی بهعنوان بخشهایی بودهاند که هم بیشترین افزایش را در انتشار دیاکسیدکربن داشتهاند و هم بر شدت این انتشار با تشدید تحریمها افزوده میشود. در مقابل بخشهای تولید برق با صنایع تجدیدپذیر بارپایه و صنایع با فناوری بالا بخشهایی بودهاند که در سه سناریو اعمال شده، باکاهش در تولید دیاکسیدکربن یا با افزایش اندک نسبت به سایر بخشها مواجه گردیدهاند. با توجه به نتایج بهدستآمده توصیههای سیاستی شامل رفع تحریمها بهعنوان اولویت کلان سیاسی و اقتصادی، سرمایهگذاری در حوزه تولید محصولات نفتی با دسترسی به فناوریهای نوین، تمرکز بر توسعه منابع تجدیدپذیر در تولید برق، تقویت صنایع با فناوری بالا با امکان دسترسی به فناوریهای پیشرفته و تمرکز بر بخشهای تابآور در برابر تحریمها پیشنهاد میگردد.