نقش هنجارهای اجتماعی فردگرایانه بر میزان بخشش افراد در جامعه: مطالعه موردی کشور ایران
نویسندگان
1 دانشیار گروه اقتصاد، پژوهشکده علوم اجتماعی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری رشته اقتصاد مجتمع آموزش عالی علوم انسانی، دانشگاه بین المللی المصطفی (ص)،قم، ایران
doi
10.22054/joer.2025.84484.1256چکیده
در حالیکه فردگرایی معمولاً بهعنوان عاملی منفی در تضعیف اخلاق اجتماعی و کاهش مشارکت در امور خیریه تلقی میشود، این پژوهش این فرضیه را مطرح میکند که فردگرایی، بهعنوان مجموعهای از ارزشها و هنجارهای فرهنگی که فرد را در مرکز تصمیمگیری و مسئولیتپذیری اجتماعی قرار میدهد، میتواند نقش مثبتی در افزایش سطح بخشش ایفا کند. بر این اساس، دو مکانیسم بررسی شدهاند یکی مکانیسم مستقیم که فردگرایی را محرک انگیزههای شخصی برای کمک به دیگران معرفی میکند و دیگری مکانیسم غیرمستقیم که در آن فردگرایی از طریق تقویت آزادی اقتصادی زمینه رشد فعالیتهای خیریه را فراهم میسازد. بهمنظور آزمون تجربی این فرضیه، از روش خودرگرسیون برداری با وقفههای توزیعی (ARDL) و دادههای فصلی کشور ایران طی بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۱ استفاده شده است. نتایج نشان میدهد که فردگرایی تأثیر مثبت و معناداری بر سطح بخشش دارد بهگونهای که با افزایش یک درصدی در سطح فردگرایی، میزان بخشش در جامعه 43/0 درصد افزایش مییابد. همچنین آزادی اقتصادی نیز با ضریب 16/1 درصد، اثری مثبت و معنادار بر بخشش داشته است. یافتههای تحقیق از هر دو مکانیسم حمایت میکنند و نشان میدهند که فردگرایی در بافت فرهنگی ایران، در صورت نهادینهسازی صحیح، میتواند به تقویت کنشهای اخلاقی نظیر بخشش بیانجامد. همچنین متغیرهای رشد اقتصادی، نابرابری درآمدی، سطح آموزش و اندازه دولت اثر مثبت، و متغیر فساد اثر منفی بر میزان بخشش در جامعه ایران داشتهاند.