تحلیل و ارزیابی حدیث «مَنْ بَدَّلَ دِینَهُ فَاقْتُلُوه» در موضوع قتل مرتد با تمرکز بر دیدگاه اهل حدیث گرایش سلفیان و ابنتیمیه
نویسندگان
1 استادیار گروه معارف دانشکده اهلالبیت، دانشگاه اصفهان.
2 دانشجوی دکتری موسسه آموزش عالی مجتهده امین، اصفهان.
doi
10.30479/mfh.2023.18387.2224چکیده
یکی از موضوعات چالشبرانگیز در فقه اسلامی، مبحث قتل مرتد است. بر اساس این آموزه، مسلمانی که از دین اسلام خارج شود کشته میشود. در مورد جزئیات این مجازات، میان فرق اسلامی تفاوت زیادی وجود دارد. سلفیان، فرقه از گرایش اهلحدیث، اهلسنت با پیروی از اندیشههای ابنتیمیه حرانی یکی از فرق زنده و تاثیرگذار در جهان اسلام هستند؛ که دیدگاه خاص و تنگنظرانه آنها درباره مرتد، پیامدهای زیانباری در جهان اسلام برجای گذاشته است. در باور این فرقه، هرکسی که مرتد شود؛ اگر در فرصت سه روزه توبه نکند؛ کشته میشود. اصلیترین مستمسک سلفیان در کشتن مرتد، روایت «مَنْ بَدَّلَ دِینَهُ فَاقْتُلُوهُ» است. این حدیث با طرق مختلف در منابع معتبر اهلسنت گزارششده است. اگر حجیت حدیث فوق با چالش مواجه شود؛ مبنای سلفیان در کشتن مرتد دگرگون خواهد شد. پژوهش پیشروی با روشی تحلیلی- اسنادی به ارزیابی این حدیث میپردازد و در پایان به این نتیجه میرسد که این حدیث، شرایط احتجاج برای قتل مرتد را ندارد. زیرا اولاً از اخبار آحاد محسوب میشود. در ثانی، در همه طرق آن ارسال، انقطاع، تدلیس، اضطراب وجود دارد. سوماً محتوای حدیث با آیات، روایات، سیره عملی پیامبر (ص)، قواعد فقهی و محکمات دیگر در تعارض است. از اهداف فرعی پژوهش، تبیین صحیح و پاسخ به شبههای است که بر اساس آن امام علی (ع) در رفتاری خشن و سختگیرانه و خلاف دستور پیامبر (ص) عدهای از مرتدان را با سوزاندن در آتش میکشد. پژوهش این نکته را اثبات میکند که چنین گزارشی از امام علی(ع) غیرقابلاعتماد است.
