شیوه اصلاح بینشها از نگاه ابنعباس (مروری بر روایات اخلاقی او در منابع متقدم)
نویسندگان
1 استادیار گروه الهیات، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران.
2 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران.
3 دانشیار گروه الهیات، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان،
4 استادیار گروه الهیات، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران.
doi
10.30479/mfh.2021.2497چکیده
از دورانهای بسیار مهم در تاریخ اندیشه اخلاقی جهان اسلام، عصر صحابه پیامبر اکرم (ص) است؛ زمانی که یاران آن حضرت فرصت یافتند آموختههای خویش از ایشان را در زمینههای گوناگون اخلاقی، اعتقادی و فقهی ترویج دهند. با این حال، مطالعات اندکی برای شناخت آراء اندیشمندان این دوره ــ خاصه تفکّرات اخلاقی ایشان ــ انجام گرفته و بیشتر به صحابه همچون انتقالدهنده محض سنّت پیامبر اکرم (ص) نگریسته شده است. در این مطالعه هدف آن است که با نگرشی انتقادی به این رویکرد فراگیر، اندیشه اخلاقی عبداللهبنعباس (د 68ق) بازشناسی شود؛ مفسّری از نسل صغارِ صحابه که کمتر به جایگاه وی همچون یک معلم اخلاق یا به تأثیر احتمالی اندیشههای اخلاقی وی بر بینش و فرهنگ مسلمانان در ادوار متأخر توجه نشان دادهاند. اکنون در گام نخست برای مطالعه اندیشه اخلاقی ابنعباس، روایات اخلاقی او را در کهنترین منابع حدیثی بازمیخوانیم و بخشی از نگرشهای اخلاقی او را مرور میکنیم؛ نگرشهایی که درباره بهینهسازی ذهن و اصلاح بینشها داشته، در پرسشهای اخلاقی تابعین از او، پرسشها و نقلهای خود او از پیامبر (ص)، و در آراء تفسیری او بازتابیده و یک بُعد مهم از ابعاد منظومه فکری ابنعباس را شکل داده است.
