مدل‌سازی فرآیند مکان‌یابی مناطق مستعد تغذیه مصنوعی آب‌های زیرزمینی جهت پخش سیلاب، مبتنی بر تکنیک GIS و روش AHP (مطالعه موردی: آبخوان دشت خوی)

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد/ مهندسی عمران - مهندسی و مدیریت منابع آب، گروه مهندسی عمران، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران.

2 استادیار / گروه عمران، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

doi
چکیده

در تحقیق حاضر با بهره‌گیری از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS‌)، مدلی جامع به‌منظور مکان‌یابی مناطق مستعد اجرای تغذیه مصنوعی آبخوان زیرزمینی به ‌روش پخش سیلاب، تهیه شده است. بدین منظور دشت خوی که در سالیان اخیر با افزایش بهره‌برداری از سفره آب زیرزمینی، بیلان آبی منفی داشته است، به‌عنوان مطالعه موردی انتخاب گردید. شانزده معیار شیب، کاربری ‌اراضی، ژﺋﻮمورفولوژی، زمین‌شناسی، فاصله از گسل‌‌، جاده‌، آبراهه‌‌، چاه‌‌‌، چشمه‌ و قنات‌، میزان بارش، دما، تبخیر و تعرق، هدایت الکتریکی، گرادیان هیدرولیکی، ضخامت بخش غیراشباع آبرفت، قابلیت انتقال آبخوان و نفوذپذیری سطحی خاک در قالب چهار خوشه فیزیکی، اقلیمی، هیدرولوژیکی و هیدروژﺋﻮلوژیکی دسته‌بندی شدند. پس از آماده‌سازی لایه‌های اطلاعاتی و تعیین وزن هر کدام از طریق نظرسنجی از کارشناسان، تلفیق لایه‌ها به روش Weighted Sum در محیط ArcGIS، انجام گردید. با حذف مناطق دارای محدودیت، پهنه مورد مطالعه در پنج کلاس طبقه‌بندی شد و تعداد شش سناریو در مناطق بسیار مناسب، پیشنهاد گردید. اولویت‌بندی سناریوها با اجرای مدل پیشنهادی منجر به معرفی سناریوی سوم به‌‌عنوان برترین گزینه شد. نتایج حاکی از آن است که در پهنه‌های غیروسیع، به‌دلیل تشابه بالای خصوصیات اقلیمی و هیدرولوژیکی سایت‌های منتخب، تصمیم نهایی تأثیر اندکی از این شاخص‌ها خواهد پذیرفت.