تحلیل گفتمان مضمونهای تعلیم و تربیت از دیدگاه شهید آیتاللّٰه خامنهای
نویسندگان
1 استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
doi
10.22067/jlkd.2025.95919.1352چکیده
تعلیموتربیت در گفتمان انقلاب اسلامی جایگاهی بنیادین دارد و از منظر مقام معظم رهبری، نقشی فراتر از انتقال دانش صرف ایفا میکند. این پژوهش باهدف شناسایی و تحلیل مضامین اصلی و فرعی تعلیموتربیت در بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با دانشجو معلمان (۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۴) انجام شد. روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی و از نوع توسعهای ـ کاربردی است. دادهها از متن کامل بیانات ایشان استخراج و با استفاده از الگوی ششمرحلهای تحلیل مضمون براون و کلارک(۲۰۰۶)کدگذاری گردید. در مرحله تفسیر، از چارچوب تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف(1979) برای واکاوی سطوح زبانی، تفسیری و اجتماعی و از نظریۀ کنش گفتاری سرل (1969) برای شناسایی کارکردهای بیانی استفاده شد. یافتهها نشان داد گفتمان تعلیموتربیت رهبری بر چهار محور اصلی استوار است: ۱. منزلت و هویت معلم، ۲. نقشمحوری دولت در آموزشوپرورش، ۳. ابزارها و منابع تربیتی و ۴. عدالت آموزشی مبتنی بر پرورش استعدادهای برتر. در سطح کنش گفتاری، افعال دستوری و توصیهای بیشترین بسامد را داشتند که بر جهتدهی هنجاری و الزامآور گفتمان دلالت دارد. همچنین نشان داد که بیانات رهبری، ترکیبی از گفتمان ارزشی، هنجاری و سیاستگذارانه است که از طریق بازنمایی مضامین تربیتی و کنشهای گفتاری الزامآور، به بازتولید و هدایت نظام ارزشی و قدرت در عرصه تعلیموتربیت ایران منجر میشود. این یافتهها میتواند مبنایی برای طراحی سیاستهای تربیتی و بازنگری در اسناد بالادستی آموزشوپرورش قرار گیرد.
