استعاره‌های مفهومی هوش مصنوعی در رسانه‌های خبری فارسی‌زبان: تحلیل بافتی-شناختی بر اساس نظریۀ گسترش‌یافتۀ استعارۀ مفهومی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه زبانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

2 استاد زبان‏شناسی، دانشکده ادبیات و علوم‏‏ انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

doi
10.22067/jlkd.2025.94768.1342
چکیده

این تحقیق به بررسی استعاره‌های به‌کاررفته در متون خبری دیجیتال فارسی‌زبان برای مفهوم‌سازی هوش مصنوعی پرداخت.  پیکره‌ای کوچک از متون خبری منتشرشده در سه رسانۀ طی ده سال گذشته ساخته شد. منابع و متون پیکره بر اساس تناسب با اهداف تحقیق و معیار محبوبیت انتخاب شد. سپس با رویۀ شناسایی استعاره، استعاره‌های هوش مصنوعی، استخراج و بر اساس نظریۀ گسترش‌یافتۀ استعارۀ مفهومی از نظر مبدأ استعاری، عوامل بافتی و فرآیندهای شناختی مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. تحلیل کمی با استفاده از آمار توصیفی نیز انجام شد. نتایج، کشف فرآیندهای شناختی دخیل در شکل‌گیری استعاره شامل انقباض و انقیاد مفهومی، مجاز و تلفیق در سطوح مختلف طرح‌وارگی بود. همچنین، نقش پویای تعامل عوامل بافتی و فرآیندهای شناختی برجسته شد. دستاورد مهم دیگر، پیشنهاد فرضیۀ درهم‌تنیدگی بافتی-شناختی برای تبیین تعامل پویای عوامل بافتی و فرآیندهای شناختی در پیدایش استعاره‌های مفهومی بود. بررسی بیشتر این فرضیه با توجه به حجم کم نمونه و ماهیت کیفی این تحقیق، تکرار تحقیق با نمونۀ بزرگ‌تر و رویکرد کمی به تحقیقات آتی پیشنهاد گردید. پیشنهاد توجه به عوامل بافتی و مفهوم‌سازی در کاربرد زبان برای حوزه‌های سیاست‌گذاری علم و فناوری، خبرنگاری و نگارش متون فنی پیشنهاد گردید.