شناسایی و ارزیابی محل‌های بهینه دفن پسماندهای ساختمانی شهر بوکان

نویسندگان

1 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد- دانشگاه مراغه

2 دانشگاه مراغه

3 گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه مراغه

doi
10.22034/rsgi.2026.68129.1142
چکیده

در قرن بیستم، رشد شهرنشینی و افزایش جمعیت موجب گسترش ساخت‌وساز و در نتیجه تولید حجم بالایی از پسماندهای ساختمانی شد که چالش‌های زیست‌محیطی متعددی را موجب شده‌اند. شهرستان بوکان به دلیل توسعه فضایی- کالبدی سریع، یکی از مناطق دارای حجم بالای این نوع پسماندهاست و از این‌رو به‌عنوان محدوده مطالعاتی برای مکان‌یابی محل دفن زائدات ساختمانی انتخاب شد. هدف اصلی این پژوهش، کاهش اثرات مخرب زیست‌محیطی، ارتقای سلامت عمومی و بهینه‌سازی مصرف منابع از طریق تصمیم‌گیری مبتنی بر داده‌های مکانی است. در این تحقیق، معیارهای مؤثر بر مکان‌یابی شامل منابع آب سطحی و زیرزمینی، فاصله از جاده‌ها، رودخانه‌ها و سکونتگاه‌های شهری و روستایی، پوشش گیاهی، کاربری اراضی، خاک، زمین‌شناسی، شیب و ارتفاع می‌باشند. این معیارها با کاربست توابع فازی استانداردسازی و سپس به کمک عملگر گامای فازی ترکیب شدند تا نقشه نهایی تناسب اراضی برای دفع پسماندهای ساختمانی تهیه شود. نتایج نشان داد که مقادیر فازی در محدوده‌ای پایین قرار دارند که بیانگر وجود محدودیت‌های شدید برای مکان‌یابی سایت‌های مناسب در شهرستان بوکان است. هیچ پهنه‌ای در منطقه از نظر معیارهای ایده‌آل مکان‌یابی شرایط کاملاً مطلوب ندارد؛ عواملی مانند توپوگرافی نامناسب و دسترسی محدود به شبکه‌های ارتباطی از مهم‌ترین موانع هستند. با این حال، سه سایت پیشنهادی با تعدیل معیارهای سخت‌گیرانه اولیه و بر اساس رویکردی سازگار انتخاب شدند. این سایت‌ها به دلیل مزایای زیست‌محیطی، دسترسی بهتر و کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل، به‌عنوان گزینه‌های بهینه معرفی گردیدند. پژوهش حاضر با ارائه یک روش ترکیبی فازی- مکانی، ابزار عملی و کم‌ریسک برای تصمیم‌گیرندگان محلی در مدیریت پسماندهای ساختمانی فراهم می‌کند.