فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با رشد فزاینده شهرنشینی و توسعه صنعتی، کلان‌شهرهای ایران با چالش‌های جدی ناشی از آلودگی هوا مواجه‌اند و اصفهان به‌عنوان یکی از قطب‌های صنعتی کشور در سال‌های اخیر شرایط بحرانی‌تری را تجربه کرده است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل فضایی ـ زمانی آلاینده‌های اصلی هوا در کلان‌شهر اصفهان طی دوره ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۲ با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای Sentinel-5P (سنجنده (TROPOMI) و داده‌های ایستگاه‌های سنجش زمینی است. در این مطالعه، توزیع مکانی و روند زمانی پنج آلاینده شامل دی‌اکسید نیتروژن (NO₂) ، مونوکسید کربن (CO)، دی‌اکسید گوگرد (SO₂)، ذرات معلق کوچک‌تر از ۲.۵ میکرون (PM2.5) و شاخص UV Aerosol Index (UVAI) مورد بررسی قرار گرفت.نتایج نشان داد که آلاینده‌های NO₂ و CO بیشترین تمرکز را در مناطق مرکزی و شمالی شهر داشته و از مرکز به سمت شرق و جنوب کاهش یافته‌اند. غلظت SO₂ پراکنشی نوسانی و متغیر در سال‌های مختلف داشته، در حالی که مقادیر UVAI عمدتاً در شرق و شمال‌شرق شهر بالاتر بوده است. همچنین PM2.5 در مناطق مرکزی و شمالی در سطوح بالاتری مشاهده شد. تحلیل روند زمانی نشان داد که در سال ۱۳۹۹ همزمان با اعمال محدودیت‌های کرونایی، کاهش معناداری در مقادیر آلاینده‌های NO₂، CO، PM2.5 و UVAI رخ داد،.این یافته‌ها نشان می‌دهد که منابع انسان‌ساخت، به‌ویژه ترافیک و فعالیت‌های صنعتی، نقش اصلی در شکل‌گیری الگوهای آلودگی هوای اصفهان دارند. بهره‌گیری از داده‌های ترکیبی ماهواره‌ای و زمینی می‌تواند مبنای مناسبی برای سیاست‌گذاری محیط‌زیستی و برنامه‌ریزی جهت مدیریت پایدار کیفیت هوا در این کلان‌شهر فراهم آورد.