یادگیری ساخت شرطی زبان فارسی توسط غیرفارسیزبانان در چارچوب نظریۀ پردازشپذیری: ارائۀ الگویی برای آموزش این ساخت به فارسی آموزان خارجی
نویسندگان
1 دانشآموخته دکتری رشته آموزش زبان فارسی به غیرفارسیزبانان، دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
2 استاد گروه زبانشناسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
doi
10.22067/jlkd.2025.90541.1282چکیده
یکی از چالشهای حوزۀ آموزش زبان دوم دستور زبان است. آموزش دستور زبان فارسی به غیرفارسیزبانان نیز با چالشهای فراوانی روبهرو است. افزونبراین، یکی از مسائل مهم در حوزۀ یادگیری و آموزش زبان دوم این است که زباندومآموزان در طول یادگیری زبان دوم چه مراحلی را پشتسر میگذارند و علت آن چیست. یکی از نظریههای مطرح در این حوزه نظریۀ پردازشپذیری است که براساس آن، فراگیری زبان دوم از یک سلسلهمراتب تکوینی بهنام سلسلهمراتب پردازشپذیری تبعیت میکند. با توجه به سلسلهمراتب پردازشپذیری زباندومآموزان بهترتیب، واژههای محتوایی، واژههای نقشی، گروهها، جملهها و بندهای پیرو را یاد میگیرند. به دلیل اهمیت جایگاه دستور و چالشبرانگیزبودن یادگیری و آموزش برخی از ساختهای دستوری زبان فارسی بر آن شدیم تا ابتدا، براساس نظریۀ پردازشپذیری مرحلهبندی یادگیری ساخت شرطی زبان فارسی توسط غیرفارسیزبانان را بررسی کرده و سپس، الگویی برای آموزش این ساخت به فارسی آموزان غیرایرانی ارائه دهیم. برای انجام این کار نخست، برمبنای ویژگیهای نحوی ساخت شرطی در زبان فارسی جایگاه این ساخت را در سلسلهمراتب پردازشپذیری مشخص نمودیم. سپس، با استفاده از تکنیک مصاحبه به گردآوری دادهها پرداختیم. شرکتکنندگان این پژوهش 120 فارسیآموز غیرایرانی که در مرکز آموزش زبان فارسی به غیرفارسیزبانان دانشگاه علامه طباطبائی مشغول به یادگیری زبان فارسی بودند و براساس استاندارد مرجع آموزش زبان فارسی به غیرفارسیزبانان بنیاد سعدی در 5 سطح مقدماتی، پیشمیانی، میانی، فوقمیانی و پیشرفته قرار داشتند انتخاب شدند. مصاحبهها همزمان ضبط و بعد، به متن نوشتاری تبدیل شدند. سپس، براساس اصول سهگانۀ روششناختی در نظریۀ پردازشپذیری مورد تجزیهوتحلیل قرار گرفتند. پس از تجزیهوتحلیل دادهها مشخص شد فارسی آموزان خارجی بهترتیب، اگر+ حال التزامی + حال ساده؛ اگر+ حال ساده+ حال ساده؛ اگر+ گذشتۀ استمراری+ گذشتۀ استمراری؛ اگر+ گذشتۀ استمراری/ دور + گذشتۀ استمراری/ دور؛ اگر+ گذشتۀ التزامی+ حال ساده؛ اگر+ گذشتۀ ساده+ حال ساده و سایر ساختهای شرطی را یاد میگیرند. درنهایت، براساس یافتهها الگویی برای آموزش ساخت شرطی زبان فارسی به غیرفارسیزبانان ارائه شد.
