بررسی اثر رقابتی بار هیجانی و پدیدۀ شکل - زمینه بر یادآوری واژگان با استفاده از دستگاه ردیاب چشمی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبانشناسی شناختی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 استاد گروه زبانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
doi
10.22067/jlkd.2025.91197.1289چکیده
باتوجه به نقش پراهمیت یادآوری ، این موضوع از ابعاد متعدی مورد بررسی قرار گرفته است؛ برای مثال هیجانات که بار هیجانی را شامل میشود و پدیدۀ شکل – زمینه یا مفهومی که در آن یک موجودیت غالب بوده و«شکل» نامیده میشود در حالی که موجودیت دیگر در پسزمینه قرار گرفته و بهعنوان «زمینه» شناخته میشود. پژوهش حاضربا استفاده از از فنآوری ردیابی چشم در پی پاسخ به سوالاتی از این قبیل است که آیا پدیدهی شکل-زمینه(محل قرارگیری واژگان به صورت مرکز و اطراف) در به خاطر سپاری واژگان نیز صدق میکند؟در به یادآوری واژگان «بار هیجانی واژگان» یا «محل قرارگرفتن واژگان» مؤثرتر هستند؟ مقدار زمان تثبیت چشم با میزان یادآوری واژه ارتباط دارد؟ جنسیت در بهخاطرآوردن واژگان تاثیر دارد؟ حجم نمونه 30 نفرزن و مرد بود. روش پژوهش شبهآزمایشی است. تحلیل آمار توصیفی با استفاده از نرمافزار Spss نسخه ۲۶ صورت گرفت. نتایج پژوهش نشان داد قرارگرفتن واژه در جایگاه «شکل» بهتنهایی تأثیر معناداری بر یادآوری آن ندارد (p > 0.05) ؛ واژههای دارای بار هیجانی منفی بالا، حتی در جایگاه «زمینه» با درصد بیشتری نسبت به واژههای خنثی در جایگاه «شکل» یادآوری شدند. این تفاوت از نظر آماری معنادار بود (p < 0.01) به عبارتی بار هیجانی منفی نسبت به جایگاه واژه نقشبرجستهتری در یادآوری دارد. واژههای خنثی در جایگاه «شکل» نسبت به سایر واژههای هیجانی (مثبتتر، مثبت و منفی) در جایگاه «زمینه» در اولویت یادآوری بودند (p <0.05) . بین مدتزمان تثبیت چشم و میزان به یادآوری واژه همبستگی معناداری مشاهده نشد. ، تفاوت معناداری بین زنان و مردان در انتخاب نخستین واژه نبود و هر دو گروه عمدتاً واژههای دارای بار هیجانی منفی بیشتر را به یاد آوردند. مردان بیشتر واژههای خنثی را در جایگاه «شکل» و زنان واژههای هیجانی با بار مثبت را در جایگاه «زمینه» به عنوان دومین واژه به خاطر آوردند.