فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فرآیند شهرنشینی با جذب مهاجران روستایی، رشد جمعیت شهری و اثر جزیره حرارتی شهری (UHI) را تشدید می‌کند که موجب دمای بالاتر شهرها نسبت به حومه می‌شود. این پدیده همراه با افزایش تقاضای انرژی، آلودگی هوا و انتشار گازهای گلخانه‌ای، سلامت انسان را تهدید می‌کند. پژوهش حاضر عوامل مؤثر بر شدت UHI را با استفاده از دمای سطح زمین (LST) در چهار منطقه کلانشهر تبریز طی دوره ۴۰ ساله (۱۹۸۴-۲۰۲۴) تحلیل کرده است. از شاخص‌های NDVI (پوشش گیاهی)، NDBI (ساخت‌وساز)، LST، UHI، RH (رطوبت) و AQI (کیفیت هوا) استفاده شد. داده‌ها شامل تصاویر ماهواره‌ای لندست (۵ و ۸)، محاسبه رطوبت به روش پنمن-مانتیث و داده‌های ایستگاه‌های کیفیت هوای تبریز بودند که با رگرسیون خطی چندمتغیره تحلیل شدند.یافته‌ها نشان می‌دهند:۱. NDVI و RH اثر خنک‌کنندگی داشته‌اند و با ضرایب منفی، شدت UHI را کاهش داده‌اند.۲. با این حال، این اثر در مقایسه با افزایش چشمگیر مناطق ساخته‌شده (NDBI) و کاهش فضای سبز ناچیز بوده است.۳. افزایش ضرایب NDBI و AQI در ۲۰۲۴ (نسبت به ۱۹۸۴ و ۲۰۰۴) حاکی از نقش تعیین‌کننده شهرنشینی و آلودگی هوا در تشدید جزایر حرارتی منطقه ۴ تبریز است.این نتایج، لزوم برنامه‌ریزی شهری پایدار، توسعه فضاهای سبز و مدیریت کارآمد کاربری اراضی را برای کاهش اثرات UHI تأکید می‌کند.