شناسایی پهنه‌های مستعد تولید گردوغبار با استفاده از منطق فازی و تحلیل سلسله‌مراتبی در جنوب شرقی دریاچه ارومیه

نویسندگان

1 گروه محیط زیست، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران – مرکز تحقیقات مدیریت توسعه پایدار حوضه آبریز دریاچه ارومیه و رودخانه ارس

2 گروه علوم و مهندسی خاک، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، - مرکز تحقیقات مدیریت توسعه پایدار حوضه آبریز دریاچه ارومیه و رودخانه ارس

3 دانشجوی دکترا گروه محیط زیست، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.

4 استاد گروه سنجش از دورو GIS دانشگاه تبریز

5 دانش آموخته دکتری اقلیم شناسی، کارشناس هواشناسی سازمان هواشناسی کشور، اداره کل هواشناسی آذربایجان‌شرقی، تبریز، ایران.

doi
10.22034/rsgi.2024.61299.1071
چکیده

در کنار حوادث طبیعی همچون سیل که آسیب‌های بسیار زیادی به محیط‌زیست و مجامع انسانی وارد می‌کند، پدیده گردوغبار نیز به‌نوبة خود آسیب‌های جبران‌ناپذیری به محیط‌های شهری، سیستم‌های حمل‌ونقلی، سیستم تنفسی و... تحمیل می‌نماید. شناسایی کانون مستعد، اولین گام جهت کنترل و جلوگیری از رخداد چنین پدیده‌ای محسوب می‌گردد. تحقیقات مختلفی جهت شناسایی کانون‌های گردوغبار شده است، ولی در اغلب مطالعات از تصاویر کوچک‌مقیاس استفاده شده است. هدف از این تحقیق، استفاده از تصاویر متوسط مقیاس ماهواره‌ای جهت شناسایی کانون‌های محلی مستعد تولید گردوغبار است. جهت تهیه هر یک از عناصر مؤثر در تولید گردوغبار که شامل: شیب، مدل رقومی ارتفاع، کاربری اراضی، شاخص پوشش گیاهی، رطوبت خاک، شوری خاک، سرعت باد، بارش و دمای سطح زمین هستند، از سامانه گوگل ارث انجین استفاده شده است. برای وزن‌دهی عناصر از روش تحلیل سلسله‌مراتبی بهره گرفته شد. نتایج وزن‌های به‌دست‌آمده برای هر یک از عناصر عبارت‌اند از: رطوبت خاک (۲۶۴/۰)، پوشش گیاهی (۲۰۸/۰)، سرعت باد (۱۵۳/۰)، بارش (۱۰۷/۰)، کاربری اراضی و شوری خاک (۰۸۱/۰)، دمای سطح زمین (۰۶۴/۰)، ارتفاع و شیب به ترتیب برابر ۰۲۴/۰ و ۰۲۰/۰ و شاخص ناسازگاری برابر ۰۱۵/۰ محاسبه شد که بیانگر میزان تناقض بین وزن‌های ارائه شده عناصر نسبت به یکدیگر است که کمتر از آستانه مجاز (۱) است. به دلیل عدم وجود ایستگاه سنجش کیفیت هوا در محدوده، برای صحت‌سنجی نقشه‌های استنتاجی از محصول عمق اپتیکی هواویزها استفاده شد. نقشه نهایی نشان داد که هرچه به ارتفاعات سهند نزدیک‌تر، از وسعت کانون‌ها کاسته شده و هرچه به دریاچه نزدیک‌تر، بر وسعت کانون‌ها افزوده شده است.