تجزیه و تحلیل نقاط تمرکز بیماری لیشمانیوز احشایی و بررسی ارتباط آن با دمای هوا در GIS

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه حکیم سبزواری دانشکده جغرافیا و علوم محیطی گروه سنجش از دور و GIS ،سبزوار،ایران

doi
10.22034/rsgi.2024.61958.1078
چکیده

لیشمانیوز احشایی (VL) یک بیماری ناقل زئونوز است. چندین عامل خطر جغرافیایی بر بروز VL تأثیر می‌گذارند، از جمله دمای هوا، که برای توسعه پشه خاکی حیاتی است. تعداد کمی ایستگاه‌های هواشناسی پراکنده اقدام به ثبت دمای هوا می‌کنند و اندازه‌گیری‌های میدانی پرهزینه و زمان‌بر است، اگر چه ارزیابی دمای هوا برای فعالیت‌های پیشگیرانه برای اپیدمیولوژیست‌ها بسیار مهم است. دما را می‌توان با سطوح پیوسته استخراج شده از طریق سیستم اطلاعات جغرافیایی تعیین کرد. این سطوح با استفاده از روش‌های زمین‌آماری شامل کریجینگ/ کوکریجینگ معمولی، کریجینگ /کوکریجینگ سراسری در مناطق کلیبر و خداآفرین ایران تولید شد. با استفاده از آمار *Getis-Ord Gi و Moran's I جهانی، نقاط تمرکز یا داغ و تجزیه و تحلیل خود همبستگی مکانی بیماری VL تعیین شده است. با توجه به z-score و p-value به ترتیب 2.22 و 0.026، کمتر از 5 درصد احتمال دارد که این الگوی خوشه‌ای بیماری می‌تواند نتیجه شانس تصادفی باشد. برآورد MAE=1.9897، RMSE=2.714 و PE=13.72 نشان داد که روش کوکریجینگ معمولی روش برتر در این مطالعه بوده است. بروز VL با دمای هوا از طریق ضریب همبستگی پیرسون ارتباط نزدیکی داشت. اپیدمیولوژیست ها باید مطالعات خود را بر روی سایر روستاهای مشابه روستاهای مبتلا به بیماری از نظر دمای هوا گسترش دهند. در این روستاها احتمال فعالیت پشه خاکی و بروز VL بیشتر از سایر روستاهاست، بنابراین انجام اقدامات پیشگیرانه ضروری به نظر می‌رسد.