پژوهش در زمینه بیماری‌های ویروسی گیاهان تیره گندم در ایران، مروری تاریخچه وار

نویسندگان

1 No. 1, Yaman (Tabnak) St., Chamran Highway

2 مرکز تحقیقات ویروس شناسی گیاهی- دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز

doi
10.22034/ijpp.2025.2021849.483
چکیده

در دنیا ویروس‌های زیادی در گیاهان تیره گندمیان خسارت وارد می‌کنند. در ایران در حدود پنجاه سال پیش مطالعاتی در رابطه با این ویروس‌ها آغازشد و از اوایل دهه هفتاد شمسی شتاب گرفت. این مطالعات با تصویب طرح مشترک وزارت کشاورزی و دانشگاه شیراز و تاسیس مرکز تحقیقات ویروس‌شناسی گیاهی در دانشگاه مزبور به شکل سیستماتیک، متمرکز و ملی شروع و در ابعاد مختلفی گسترش یافت و اطلاعات وسیعی بدست آمد. در این مدت تعدادی ویروس جدید کشف ,و تعدادی نیز برای اولین باراز ایران گزارش شدند. برخی از این ویروس‌ها در میزبان‌های اصلی یعنی گندم، جو، ذرت و نی‌شکر شیوع پیدا کرده و خسارت شدید وارد کرده اند. در گندم ویروس‎های موزائیک رگه‌ای گندم، کوتولگی زرد جو، کوتولگی زرد غلات و موزائیک زرد راه راه جو، در ذرت ویروس‌های مولد کوتولگی زبر (کوتولگی گال سیاه برنج)، موزائیک ایرانی ذرت و موزائیک ایرانی قیاق، و در نی‌شکر ویروس موزائیک نی‌شکر به عنوان پر خسارت‌‌ترین ویروس‌های غلات در ایران شناخته شدند. همچنین محققین توانستند اپیدمی‌های پرخسارت بیماری‌های ویروسی مهم کوتولگی زرد جو در گندم و جو، موزائیک رگه‌ای گندم در گندم و کوتولگی زبر ذرت و موزائیک ایرانی ذرت در ذرت را مدیریت کنند. به علاوه کشف و یا مطالعه 23 گونه ویروس از 15 جنس و 11 تیره در گیاهان تیره غلات در ایران، شناسایی ناقلین ویروس‌ها، انجام بیش از 70 رساله دانشجویی در کشور، ارائه صدها مقاله در مجلات، کنگره‌ها وکنفرانس‌های داخلی و خارجی و بارگذاری 445 ترادف نوکلئوتیدی درGenBank از ثمرات تلاش‌های محققین در این حوزه بوده‌است.