مداخلۀ بزرگسالان در ارتکاب جرم نابالغان (رویکردی انتقادی به مادۀ 128 ق.م.ا. 1392)
نویسندگان
1 استاد گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکترای حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران.
doi
10.22059/jqclcs.2025.376109.1915چکیده
از نوآوریهای ق.م.ا. 1392 مادۀ 128 است که مطابق آن: «هر کس از فرد نابالغ بهعنوان وسیلۀ ارتکاب جرم مستند به خود استفاده نماید به حداکثر مجازات قانونی همان جرم محکوم میگردد. همچنین هر کس در رفتار مجرمانۀ فرد نابالغی معاونت کند به حداکثر مجازات معاونت در آن جرم محکوم میشود». در مورد این ماده، سؤالات متعددی مطرح است: چه دلیلی سبب شده تا قانونگذار از اصل فردی کردن قانونی و قضایی مجازات تعزیری عدول کرده و حداکثر مجازات جرم یا مجازات معاونت را بیکموکاست بر مجرم بار میکند؟ راه دیگری برای تأمین مبانی وضع این ماده جز این لحن نگارش نبود؟ آیا نمیشد این تشدید را در مورد سایر افراد ناتوان مثل بالغ غیررشید و مجنون هم آورد؟ مقصود از صدر ماده تنها جرایم تعزیری است یا اعم از آن و جرایم مستوجب حدود و قصاص؟ با توجه به سیستم استعارۀ مجرمیت که معاون، جرم بودن عمل خود را از جرم بودن عمل اصلی میگیرد، آیا پذیرش معاونت در جرم نابالغ به معنای عدول از سیستم استعارۀ مجرمیت است یا معنای دیگری دارد؟ آیا اینکه برای مطلق معاونت در جرم نابالغ حداکثر مجازات پیشبینی شده است صحیح است؟ با توجه به اینکه مطابق مادۀ 127 مجازات معاون تابعی از مجازات مباشر است و با توجه به اینکه نابالغ به اقدامات تأمینی محکوم میشود، مجازات معاونت در جرایم ارتکابی نابالغ اعم از جرم مستوجب حد، قصاص، دیه و یا تعزیر چگونه است؟ مقصود از نابالغ خصوصِ نابالغِ غیرممیز است یا اعم از آن و ممیز؟ این مقاله به پاسخگویی پرسشهای مذکور میپردازد و در نهایت پیشنهادهایی را ارائه میدهد.