فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

امکان به رسمیت شناختن زندانیان به‌عنوان افراد مستعد بزه‌دیدگی از خصوصیات نظام عدالت کیفری دوران جدید محسوب می‌شود. یکی از کارسازترین مداخله‌ها برای حمایت از زندانیان بزه‌دیده و همچنین پیشگیری از تکرار بزه‌دیدگی آنان نیز دسترس‌پذیرسازی زندانیان بزه‌دیده به عدالت خواهد بود. بیش از هر محیط دیگری، این محیط زندان است که نیازمند دسترس‌پذیرسازی به عدالت است، زیرا که زندان به‌شدت استعداد انکار حقوق زندانیان و بزه‌دیده‌سازی آنان را داراست. مضافاً که هدف دسترسی به عدالت نیز حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیری_همچون زندانیان_ است. اما گاهی اوقات ممکن است موانعی سبب شوند تا خود این زندانیان بزه‌دیده بنابر دلایل متفاوت تمایلی در به‌کار بستن سازوکارهای دسترسی به عدالت نداشته باشند؛ یکی از این موانع، خرده‌فرهنگ زندانیان است. پژوهش حاضر درصدد پاسخگویی به این پرسش است که خرده‌فرهنگ‌های موجود در میان زندانیان چه تأثیری در رویکرد و نگرش آنان نسبت به سازوکارهای دسترسی به عدالت در زندان دارد؟ برای پاسخگویی به پرسش، از روش‌های کیفی و به‌طور خاص مصاحبة عمیق با 25 نفر از زندانیان مرد و مأموران زندان سه زندان واقع در یکی از استان‌های شمالی کشور استفاده شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که خرده‌فرهنگ‌های زندان که حاصل تعاملات مستمر میان زندانیان و مأموران زندان بوده است، نقش مهمی در نحوه و میزان دسترسی به عدالت دارد. به همین منظور باید به نقش خرده‌فرهنگ‌های زندانیان به‌عنوان مؤلفه‌ای مهم در بهبود کیفیت دسترسی به عدالت زندانیان توجه داشت. به این ترتیب باید گفت عدم اعتماد زندانیانی که بزه‌دیده واقع می‌شوند به اثربخش بودن فرایند دادخواهی‌شان و باور آنها به وجود فرهنگ سکوت کارکنان زندان در برابر خطای همکاران، ترس از تکرار بروز پیامدهای ناگوار تجربه‌شدة زندانیان دادخواه دیگر، خرده‌فرهنگ تقابل‌جویانة مبتنی بر انگارة «ما و دیگری»، نکوهش استمداد از هر فرد غیرخودی و در آخر نیز تفاهم نانوشتة میان زندانیان و مأموران زندان بر تطابق با الگوی زندانی «زبان بسته» را می‌توان از جمله موانع فرهنگی در سخت‌تر شدن دسترسی زندانیان بزه‌دیده به عدالت دانست.