مقاومت سلبی و ایجابی در تذکرةالاولیاء عطار
نویسندگان
1 دانشگاه آزاد اسلامی
2 دانشگاه پیام نور
doi
10.22051/jml.2024.46346.2546چکیده
تصوف معطوف به نجات آحاد جامعه است و برای مدیریت جامعه برنامة مدونی ندارد؛ اما این بدان معنا نیست که عرفا نیز نسبت به شرایط اجتماعی و سیاسی اطرافشان بیتوجه بودهاند. در این پژوهش تلاش شده با بازخوانی و بازسازی مفهوم مقاومت فوکویی نشان داده شود که چگونه بخش اعظم حکایتهای تذکرةالاولیاء در دایرة بازی بزرگ مفهوم قدرت و مقاومت قرار میگیرد و فریدالدین عطار چگونه با طراحی بدنهای متنوع، روشهای مقاومت صوفیه را بازنمایی میکند. برخی از این بدنها از شیوة مقاومت سلبی و برخی دیگر از شیوة مقاومت ایجابی استفاده میکنند و گاه میشود که در یک رفتار بدنی هر دو وجه سلبی و ایجابی مقاومت آشکار میشود. انتخاب تذکرةالاولیاء بدان جهت است که این اثر دربردارندة عصارة اندیشههای عطار است. او تجربههای زیستی و نوشتاری متعدد را در آثار قبلی خودش به نمایش میگذارد و اینک در بخشهای پایانی عمر تذکرةالاولیائی را مینویسد که زیرمتن بسیاری از زبرمتنهای صوفیة دورههای بعدی است. با این هدف، ابتدا حکایت های عطار را که در بردارندة مفهوم مقاومت است بررسی و مصادیق آن را استخراج شده است. در مرحلة بعد، از طریق طبقه بندی آنها در چند گروه، مصادیق مقاومت سلبی و ایجابی را در آنها مشخص شده است.در مرحلة نهایی نیز گزارشهایی از تحلیل های انجام شده ارائه شده است.