تفاوت اخلاق و حقوق کیفری در واکنش به بخت پیامدی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکترا، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22059/jqclcs.2024.352024.1803
چکیده

گرایش کیفری در دانش حقوق از دیرباز پذیرای بسیاری از مباحث اخلاقی بوده است. مسئلۀ نوظهور بخت اخلاقی به‌سرعت بازتاب خود را در محافل حقوق کیفری نمایان کرد. پژوهش حاضر یکی از اقسام بخت اخلاقی یعنی بخت پیامدی را در تداول میان دانش فلسفۀ اخلاق و حقوق کیفری به بحث نهاده داده است. بخت پیامدی اخلاقی بدان‌معناست که نتیجه رفتار مرتکب بر ارزیابی اخلاقی وی مؤثر باشد. بخت پیامدی کیفری هم این‌گونه تعریف می‌شود که نتیجۀ رفتار مرتکب بر سرنوشت کیفری وی مؤثر باشد. در مقاله پیش رو پس از مرزبندی دقیق مفهومی، تلاش شده کانون ابهام به‌درستی تعیین شود و پرسش موضوع گفت‌وگو به‌دقت پردازش شود. این مقاله نشان می‌دهد که بخت پیامدی اخلاقی وجود ندارد، بر خلاف بخت پیامدی کیفری. در اخلاق، سرزنش‌پذیری نقطۀ نهایی است. در حقوق کیفری اما سرزنش‌پذیری آغاز سخن است؛ شرطی است لازم اما غیرکافی. این ویژگی مهم در کنار قواعد دیگری چون بیانی بودن مجازات و حداقلی بودن حقوق کیفری، مسیر حقوق کیفری را از گفت‌وگوهای اخلاقی در مسئله بخت پیامدی متمایز می‌کند.