ضابطه وحدت یا تعدد زیانهای بدنی؛ تلاشی برای بازگشت به قواعد عمومی مسوولیت مدنی
نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکترای حقوق خصوصی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، ایران
3 دانش آموخته دکترای حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22059/jqclcs.2022.288202.1466چکیده
هنگامی که آسیبهای متعددی به بدن شخصی واحد وارد میشود، برای نمونه، بر اثر یک ضربه هم گوش فرد از بین میرود و هم قدرت شنوایی او، این مسئلة مهم مطرح میشود که آیا در این فرض زیاندیده باید به یک غرامت اکتفا کند یا آنکه میتواند بابت هر زیان، غرامت جداگانه بگیرد؟ در فقه، در کنار اصل پذیرش عدم تداخل دیات، چهار دیدگاه در این باره وجود دارد: برخی میان زیانهای طولی و عرضی تفکیک قائل میشوند؛ برخی دیگر به هممکانی یا عدم هممکانی اعضای آسیبدیده توجه میکنند؛ گروهی دیگر به وابستگی اعضای آسیبدیده به یکدیگر نظر دارند و در نهایت، عدهای میان تعداد ضربهها فرق میگذارند. بهنظر میرسد با توجه به اصل لزوم جبران کامل خسارات، بهتر این باشد که به زیاندیده حق داد بابت هر زیانی ادعای خسارت جداگانهای طرح کند، مگر آنکه با اعمال قواعد عمومی مسئولیت مدنی مشخص شود که زیانهای وارده، با وجود تعدد ظاهری، عرفاً یک زیان شمرده میشوند. در قانون مجازات اسلامی پیشین و کنونی در برابر مسئلة مورد بحث، رویکرد واحدی اتخاذ نشده، بلکه در مصادیق مختلف، بسته به نوع اعضا و منافع آسیبدیده، احکام مختلفی وضع شده است، البته در قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ در گامی مثبت، اصل بر عدم تداخل دیات و امکان مطالبة همة زیانها گذاشته شد، دیدگاهی قابل تأیید که در جهت تحکیم موقعیت اصل جبران کامل خسارات قابل تفسیر است.