فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شارع و قانون‌گذار همواره برای نفی نسب در سایه تقنین راه‌هایی قرار داده است که نسبت فرزندی میان پدر و طفل از بین می‌رود. انسجام‌بخشی و تبیین دیدگاه و مبانی مذاهب فقهی پیرامون این موضوع، هدف اصلی این تحقیق است. پژوهش حاضر که به شیوۀ کتابخانه‌ای و توصیفی انجام یافته است، نشان از آن است که در فقه اسلامی به طور کلی به دو شیوه می‌توان اقدام به انکار نسب کرد: تحقق‌نیافتن قاعده فراش (تولد طفل کمتر از شش‌ماه یا بیشتر از مدت متعارف، صغیر‌بودن زوج یا اتفاق زوجین بر نزدیکی‌نکردن) و لعان. هر کدام از آنها دارای شرایطی است و اعتبار انکار نسب با استناد به آنها منوط به تحقق شروط مقرر‌شده می‌باشد؛ با این تفاوت که ضابطه شناسایی قاعده فراش در فقه حنفی شرعی است نه عادی و عقلی و حال آنکه سایر فقیهان مذاهب اسلامی ملاک در این قاعده را عادی و فعلی می‌دانند. از این‌رو از نظر فقه حنفی قاعده فراش قابلیت انکار نسب را ندارد. افزون بر آن در فقه حنفی لعان به لحاظ ماهیتی مانند طلاق است و سبب حرمت ابدی نمی‌شود و با تکذیب زوج همه آثار شرعی آن بر می‌گردد؛ بر خلاف سایر فقیهان مذاهب اسلامی که لعان حرمت ابدی را به دنبال دارد و در فرض رجوع تنها فرزند از پدر ارث می‌برد وبرعکس منتفی است.