پویایی الگو‌های پسماند رسوبی طی وقایع رگبار

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری دانشگاه تربیت مدرس.

2 استاد گروه آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس

3 دانشیار، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری

doi
10.22059/jrwm.2017.61971
چکیده

درک و سازی پویایی روابط رسوب معلق و دبی جریان به‌ منظور مهار فرایند فرسایش و کاربرد برنامه‌های مناسب در زمینه کاهش رسوب معلق رودخانه‌ها و نیز اثرات درون و برون منطقه‌ای انتقال رسوب ضروری می‌باشد. با وجود این، تفیسر پویایی الگو‌های پسماند رسوبی به ‌عنوان پاسخ رسوبی و هیدورلوژیکی حوزه آبخیز به وقایع بارش کم‌تر مورد توجه قرار گرفته است. از این‌رو تحقیق حاضر با هدف بررسی پویایی الگو‌های پسماند رسوبی طی وقایع رگبار در سه حوزه آبخیز جنگلی آموزشی و پژوهشی دانشگاه تربیت مدرس در استان مازندران، گلازچای در استان آذربایجان غربی و دره‌تفی در استان کردستان انجام شد. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل الگو‌های پسماند 67 رگبار نمونه‌برداری شده نشان‌دهنده تنوع شرایط حاکم بر حوزه‌های آبخیز مورد مطالعه بود. بر اساس نتایج حاصل از تحقیق، الگو‌های پسماند رسوبی در هر سه حوزه آبخیز مورد مطالعه نشان‌دهنده رفتار مختلف مشارکت رسوبی با الگوهای ساعت‌گرد، پادساعت‌گرد و عمدتاً الگوهای 8 ‌شکل و مرکب طی وقایع رگبار بودند. در حوزه آبخیز دره‌تفی در مقایسه با دو حوزه آبخیز مطالعاتی دیگر علی‌رغم تفاوت و تنوع بیش‌تر الگوهای بارشی غالب منطقه، الگو‌های پسماند رسوبی دارای تنوع کم‌تر و عمدتاً با شکل‌های 8 ‌شکل و مرکب با فراوانی 29/61 درصد بود. نتایج هم‌چنین نشان‌دهنده فراوانی 44 درصدی الگو‌های پسماند ساعت‌گرد و مرکب در حوزه آبخیز گلازچای و نیز فراوانی 33/53 درصدی الگو‌های مرکب در حوزه آبخیز جنگلی آموزشی و پژوهشی دانشگاه تربیت مدرس بوده که عمدتاً نشان‌دهنده تأمین رسوبات از بخش‌های نزدیک به خروجی و منابع سطحی حوزه‌های آبخیز مطالعاتی بود