فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

انجام تحقیقات جنایی در پرونده‌های مرگ در زندان، مستلزم رعایت شرایطی است تا در پرتو آن‌ها، شاکیان این پرونده‌ها بتوانند از حق شکایت کیفری خود بهره گیرند. در اسناد حقوق بشری، نظر به اهمیت رعایت حق سلامت جسمانی محکومان و بازداشت‌شدگان از سوی مقامات زندان، استانداردهایی چون اصل سرعت در انجام تحقیقات، استقلال آن و نیز مشارکت شاکیان در فرایند تحقیقات، پیش-بینی شده است. با این حال برخی نظام‌های کیفری، در عمل با ایجادِ نظام‌مندِ برخی موانع، دسترسی بازماندگان و بزه‌دیدگان مرگ در زندان به عدالت را محدود می‌سازند. به حاشیه‌راندن خانواده‌ها و وکلای بزه‌دیدگان به بهانة محرمانه بودن تحقیقات، فقدان ساختارهای سازمانی مستقل و غیروابسته برای انجام تحقیقات، و به طور کلی ایجاد موانع و اختلال در مسیر تحقیقات جنایی کارآمد، کشف حقیقت‌های پرونده‌های مرگ در زندان را با چالش‌های اساسی روبرو می‌سازد. پرسش اصلی این مقاله این است که اصول پذیرفته‌شده در ارتباط با تحقیقات جنایی این پرونده‌ها تا چه اندازه مورد پذیرش نظام عدالت کیفری ایران قرار گرفته است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد رعایت استانداردهای موردبحث در پرونده‌هایی که تحقیقات مربوط به آن به طور انحصاری توسط نظام قضایی انجام می‌پذیرد در مقایسه با پرونده‌هایی که از دخالت فراقوه‌ایِ کمیته‌های ویژة دولت و مجلس در انجام تحقیقات برخورداند دارای اختلافی معنادار هستند.