فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ابن‌حسام نخستین پردازشگر بزرگ و نامدار شعرِ مذهبی و حماسۀ دینی است. خاوران‌نامۀ وی قدیمی‌ترین حماسۀ دینی در ادب فارسی در بحر متقارب بوده و به تقلید از شاهنامۀ فردوسی سروده شده است. ابیات خاوران‌نامه حدود 22500بیت در خصوص جنگ‌های حضرت علی (ع) و یاران آن حضرت با شاه خاوران و امرای بت‌پرست دیگر مانند تهماس‌شاه و صلصال‌شاه برای اشاعۀ اسلام و برانداختن کفر در خاورزمین می‌باشد. این پژوهش، در صدد است تا شیوه‌های شخصیّت‌پردازی در این منظومۀ حماسی را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد. در بیان اهمیّت شخصیّت داستانی همین بس که اگر در داستان، شخصیّت وجود نداشته باشد، ماجرایی اتفّاق نخواهد افتاد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که در خاوران‌نامه حدود95 شخصیّت نقش‌آفرینی کرده‌اند. که از این تعداد 14 شخصیّت پویا و مابقی ایستا می‌باشند. بسامد هر یک از انواع شخصیّت‌ به ترتیب عبارتند از؛ شخصیّت‌‌های قراردادی 80، نوعی 77 مورد، همه جانبه 36، نمادین10، تمثیلی 3، قالبی0 و این نشان می‌دهد که علاوه بر ایستا بودن اکثر شخصیّت‌ها، ابن حسام به توصیف دقیق و کامل شخصیّت‌های حماسۀ خود پرداخته و از گزینش شخصیّت‌های کلیشه‌ای خودداری نموده است. همچنین وی در شخصیّت‌پردازی این منظومۀ حماسی از دو شیوۀ مستقیم و غیرمستقیم بهره برده است. در نمایش و بیان آنان در بعضی مواقع از توصیف و گاهی با نمایش اعمال اشخاص، آنان را به مخاطب می‌شناساند. وی توانسته است به خوبی شخصیّت را درون‌کاوی نماید و هنر نویسندگی خود را نشان دهد.