تقابل ایزدان آب و اهریمنان خشکسالی در شاهنامه
نویسندگان
1 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ولی عصر رفسنجان
2 هیات علمی دانشگاه پیام نور
3 عضو هیأت علمی دانشگاه شهید باهنر کرمان
doi
10.30473/pl.2021.7899چکیده
آب به عنوان دومین عنصر با ارزش، پس از آتش در نزد ایرانیان باستان دارای ایزدانی بوده است. موقعیت خشک سرزمین ایران و وجود خشکسالیهای پیاپی در این سرزمین باعث شده که خشکسالی به عنوان بزرگترین دشمن آنان در تجسم به صورت اهریمنان خود را نمودار سازد. ایزدان آب پیوسته با اهریمنان خشکسالی در ستیز بوده و مانع ریزش باران به زمین میشدند. در اساطیر ایران باستان نبرد (ایزد باران) با آپوش (دیو خشکسالی) تجلی این مبارزه است. نبرد ایزدان آب با اهریمنان خشکسالی بنمایة بسیاری از داستانهای شاهنامه را تشکیل میدهد. اهریمنان خشکسالی در شاهنامه، در تجسم به صورت دیو، شیر، پری و پادشاهان ظالم خود را نمودار میسازند و ایزدان آب در شاهنامه به عنوان ابرهای بارانزا یا مژدهآور باران در تجسم به صورت پادشاهان عادل و مبارزی همچون فریدون، کیخسرو و بهرام دیده میشوند. ادراک ما معمولاً با تقابلهای دوگانه و ترجیح یکی از آنها بر دیگری صورت میگیرد. در شاهنامه زمین و آسمان و عناصر آن در تقابل با هم قرار میگیرند. در این مقاله به بررسی تقابل ایزدان آب و اهریمنان خشکسالی در شاهنامه پرداخته شده است. در واقع آب و خشکسالی چون مظاهر خیر و شر، در ایران باستان دارای ایزدان و اهریمنانی بودهاند و اینها پیوسته به مبارزه با یکدیگر میپرداختهاند. واضحترین نمود این مبارزه را در نبرد فریدون و ضحاک و همچنین کیخسرو و افراسیاب شاهد هستیم و در نتیجه در پایان این مبارزه با شکست اهریمنان خشکسالی از ایزدان، آب باران آزاد گشته و دریاها و رودهای جهان به وجود آمدهاند.
