راهبردهای پایداری برای زنجیره تولید چای ایران در شرایط تغییرات اقلیمی: یک رویکرد مدلسازی
نویسندگان
1 دانشگاه آزاد اسلامی
2 دانشگاه اراک
3 دانشگاه آزاد اسلامی
4 دانشگاه آزاد اسلامی
doi
10.22034/iaes.2025.2057569.2118چکیده
صنعت چای بهعنوان یکی از بخشهای مهم کشاورزی ایران، تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله تغییرات اقلیمی، نوسانات اقتصادی، استانداردهای کیفی و مسائل مدیریتی قرار دارد. هدف این پژوهش ارزیابی و بهبود عملکرد زنجیره تولید چای در استان گیلان با تاکید بر شرایط تغییرات اقلیمی است. برای این منظور، از مدل فرایند تحلیل شبکهای (ANP) بهمنظور شناسایی و اولویتبندی معیارها و زیرمعیارهای مؤثر بر زنجیره تولید چای استفاده شده است. دادههای مورد نیاز از طریق نظرات خبرگان و پرسشنامه مقایسات زوجی جمعآوری گردید. جامعه آماری شامل کشاورزان چایکار و کارخانههای فرآوری چای در استان گیلان بوده و حجم نمونه با استفاده از روش نمونهگیری طبقهای 253 نفر تعیین شد. نتایج نشان داد که معیارهای اقلیمی با وزن 067/0، بیشترین تأثیر را بر تابآوری زنجیره تولید چای دارند، بهویژه تغییرات بارندگی که نقش کلیدی در تولید و کیفیت برگ سبز چای ایفا میکند. در بین معیارهای اقتصادی، هزینههای تولید بهعنوان مهمترین عامل شناسایی شد که به دلیل نوسانات قیمت نهادهها و هزینههای برداشت، بر تابآوری کشاورزان و کارخانههای فرآوری تأثیر میگذارد. همچنین، در معیار کیفیت برگ چای برداشتشده بیشترین اهمیت را داشتند. در نهایت، از میان معیارهای مدیریتی، آموزش و آگاهیبخشی به کشاورزان و کارکنان بهعنوان تأثیرگذارترین زیرمعیار شناخته شد که نقش مهمی در پایداری زنجیره تولید چای دارد. بر اساس یافتههای این پژوهش، تدوین راهبردهای مدیریت ریسک اقلیمی و بهکارگیری فناوریهای نوین کشاورزی و فرآوری میتواند به بهبود عملکرد زنجیره تولید چای کمک کند و زمینه را برای توسعه پایدار این صنعت فراهم سازد.