کارایی زیست‌محیطی و عوامل مؤثر بر زیان اقتصادی تولید کلزا در شهرستان تبریز

نویسندگان

1 دانشگاه یاسوج

2 دانشگاه علوم پزشکی تهران

3

4 دانشگاه علوم پزشکی گلستان

doi
10.22034/iaes.2025.2055257.2115
چکیده

توسعه رویکردهای علمی و مدیریت بهینه نهاده‌ها، ضرورتی پرهیز‌ناپذیر برای بهبود کارایی و کاهش زیان‌های اقتصادی در فرآیند توسعه کشاورزی پایدار به‌شمار می‌آید . در این راستا هدف این پژوهش بررسی و ارزیابی کارایی زیست‌محیطی و عامل‌های مؤثر بر زیان اقتصادی تولید کلزا در شهرستان تبریز می­باشد. برای این منظور داده­های لازم ، با تکمیل پرسشنامه از 150 کشاورز کلزاکار شهرستان تبریز در سال زراعی 02-1401 گرد­آوری شد. در این تحقیق، با برآورد تابع تولید ترانسلوگ مرزی تصادفی، میزان کارایی زیست­محیطی کشتزارها مشخص شد. در ادامه زیان اقتصادی مصرف نهاده­های زیانبار مانند سم‌ها و کودهای شیمیایی محاسبه شده و پس از آن عامل‌های مؤثر بر زیان اقتصادی با برآورد رابطه رگرسیونی بررسی شد. نتایج برآورد تابع ترانسلوگ مرزی تصادفی نشان داد که میانگین کارایی زیست‌محیطی کشتزار کلزا 12/58 درصد بوده که گویای وجود ظرفیت قابل‌توجه برای کاهش مصرف کودها و سم‌های شیمیایی و بهبود کارایی زیست‌محیطی و در نهایت تنزل زیان اقتصادی در منطقه می‌باشد. همچنین یافته‌های تحقیق مؤید آن بود که تولید ناکارای هر هکتار کلزا باعث تحمیل 131992 هزار ریال آسیب‌ و زیان اقتصادی به منطقه می‌شود. بنابر نتایج به‌دست آمده، عامل‌هایی همچون سن، سطح زیرکشت، شمار قطعه‌های زمین و تحصیلات بالاتر صاحب کشتزار بر میزان آسیب و زیان اقتصادی تأثیرگذار می‌باشند. بدین‌ترتیب بهره‌گیری از ظرفیت کشاورزان جوان‌تر و دارای تحصیلات بالاتر در زمینه بهینه‌سازی مصرف نهاده‌ها به‌ویژه کود و سم‌های شیمیایی با تمرکز بر اصول کشاورزی پایدار پیشنهاد و تآکید می‌شود. ضمن‌اینکه پرداختن به تولید کلزا در قطعه‌های محدود ولی دارای مقیاس گسترده می‌تواند به افزایش کارایی زیست‌محیطی و کاهش آسیب و زیان اقتصادی تولید کمک شایانی نماید.