مدیریت استفاده از نهادههای تولید جهت بهبود کارایی تولید محصولات کشاورزی در ایران: کاربرد تحلیل پوششی دادههای شبکهای پویا
نویسندگان
1 دانشگاه علوم پزشکی جهرم
2 دانشگاه تهران
3 دانشگاه محقق اردبیلی
doi
10.22034/iaes.2025.2043911.2089چکیده
در دهههای اخیر، بخش کشاورزی با چالشهای چن دی مانند رشد جمعیت، افزایش تقاضا برای مواد غذایی و محدودیت منابع روبهرو شده است. این چالشها به کاهش بهرهوری و فشار بر منابع طبیعی منجر شده و نگرانیهایی را درباره پایداری تولید محصولهای غذایی ایجاد کرده است. این تحقیق با هدف تحلیل کارایی تولید محصولهای کشاورزی در ایران، به ارزیابی استفاده از نهادههای تولید و اثر گذاریهای زیستمحیطی آنها پرداخته است. به این منظور از روش تحلیل پوششی پویا مبتنی بر کمبود و مازاد با در نظر گرفتن نهادههای مختلفی از جمله نیروی کار، کود شیمیایی و سطح زیرکشت برای استانهای مختلف در دوره زمانی 6 ساله (1393 تا 1398) استفاده شد. انتشار آمونیاک بهعنوان خروجی نامطلوب و ارزش افزوده محصولهای کشاورزی بهعنوان خروجی مطلوب تعریف شد. نتایج تحقیق نشان داد که بین کارایی ورودیهای کشاورزی مانند نیروی کار، کودهای شیمیایی و سطح زیرکشت، و تولید خروجیهای نامطلوب مانند انتشار آمونیاک همبستگی مثبت معناداری وجود دارد. به طور میانگین، کارایی کل استانها در بازه 1393 تا 1398 حدود 71/0 بود، در حالی که ۴۸ درصد استانها کارایی زیر میانگین داشتند. استانهایی مانند البرز، بوشهر، و تهران با کارایی 00/1 به عنوان نمونههای با کارایی کامل شناسایی شدند، در حالی که استان کهگیلویه و بویراحمد با کارایی 155/0 کمترین کارایی را داشت. استفاده از همه توان بالقوه استانهای ناکارا و بهویژه استانهای با کارایی تولید پایینتر از میانگین برای مدیریت هرچه مناسبتر برای استفاده از نهادههای تولید تأثیر قابل توجهی در افزایش کارایی این استانها خواهد داشت. میتوان با بررسی حد مطلوب استفاده از نهادههای تولید در استانهای ناکارا نسبت به نتایج استانهای مرجع (کاملاً کارا) و مدیریت بهینه آنها به این هدف دست یافت.