تأثیر خشکسالی بر امنیت غذایی خانوارهای روستایی منطقه سیستان

نویسندگان

1 دانشگاه علوم پزشکی کردستان

2 دانشگاه علوم پزشکی کردستان

3 دانشگاه علوم پزشکی ایرانشهر

4

doi
10.22034/iaes.2025.2045670.2092
چکیده

پدیده‏ تغییر اقلیم و خشکسالی‏های پی‌در‌پی، معیشت و امنیت غذایی روستائیان منطقه سیستان که اغلب کشاورز و دامدار هستند را به خطر انداخته است. در همین راستا، در این تحقیق، عامل‏های مؤثر بر امنیت غذایی ساکنان منطقه سیستان به‏ویژه خشکسالی بررسی و تعیین شده است. بدین منظور، یک مدل رگرسیون لاجیت برای داده‏های سال 1402 برآورد شد. در این مدل، وضعیت خشکسالی و امنیت غذایی به ترتیب با شاخص‏ استاندارد بارش (SPI) و شاخص راهبرد مقابله (CSI) اندازه گیری شد. بخش عمده آمار و اطلاعات مورد نیاز برای انجام محاسبه‏های امنیت غذایی بطور عمده از طریق طراحی پرسشنامه و بازدیدهای میدانی گردآوری شد. نتایج بررسی شاخص CSI گویای آن است که در منطقه‏های روستایی شمار 38 خانوار از نمونه مورد بررسی (10 درصد) دارای امنیت غذایی هستند و 342 خانوارهای دیگر سطح متفاوتی از نبود امنیت غذایی را تجربه کرده‏اند. نتایج برآورد مدل لاجیت نشان داد خشکسالی سبب کاهش معنی‏دار امنیت غذایی در منطقه‏های روستایی سیستان شده است. همچنین رابطه مثبت و معنی‏داری بین درآمد ماهیانه فعالیت کشاورزی، درآمد ماهیانه فعالیت غیرکشاورزی، درآمد از نهادهای حمایتی و حقوق بازنشستگی، مالکیت منزل، سن، جنسیت، سطح تحصیلات و وضعیت شغلی سرپرست خانوار و شاخص امنیت غذایی وجود دارد. اثر نهایی متغیرهای وضعیت تأهل سرپرست خانوار و شمار افراد تحت تکفل سرپرست خانوار نشا‏ دهنده رابطه معکوس و معنی‏دار با شاخص امنیت غذایی است. با توجه به تأثیر منفی خشکسالی بر امنیت غذایی لازم است متولیان بخش کشاورزی تصمیم‏هایی متناسب با وضعیت منطقه سیستان همچون مدیریت بهینه منبع‏ها  آب کشاورزی در منطقه‏های روستایی و شناسایی گونه‏های گیاهی سازگار با منطقه اتخاذ کنند. افزون بر این، با افزایش شاخص تنوع زراعی موجبات افزایش تولید پایدار که مقدمه‏ای برای استقرار امنیت غذایی پایدار است را فراهم سازند. تأمین حقابه رودخانه هیرمند و خرید آب و تعامل اقتصادی با کشور افغانستان نیز می‏تواند به معیشت ساکنان منطقه سیستان کمک کند.