ارزیابی تأثیر سیاستهای حفاظت آب بر تخصیص بهینه منابع با لحاظ هدفهای اقتصادی، زیستمحیطی، اجتماعی و تغذیهای
نویسندگان
1 دانشگاه علوم پزشکی مشهد
2 دانشگاه علوم پزشکی مشهد
3 دانشگاه علوم پزشکی مشهد
4 دانشگاه خیام
doi
10.22034/iaes.2025.2041213.2082چکیده
حفاظت از منابع آب برای تضمین تأمین پایدار آب برای نسلهای آینده و حفظ بومسامانههای طبیعی ضروری است. همچنین، مدیریت بهینه منابع آب میتواند به کاهش بحرانهای آب کمک کند. در این پژوهش، به منظور تخصیص بهینه منابع در منطقه دشت حمیدیه از الگوریتم NSGA-II استفاده شد. در این راستا، در آغاز با بهینهسازی الگوهای زراعی، وضعیت بهینه مجموعهای از هدفهای اقتصادی، زیستمحیطی، اجتماعی و تغذیهای تعیین شده و پس از آن اثرگذاریهای سیاستهای حفاظت آب ارزیابی شد. دادههای مورد نیاز از طریق تکمیل 170 پرسشنامه از کشاورزان منطقه در سال 1401 گردآوری شد. نتایج ارزیابی سیاستهای حفاظت از آب نشان داد که افزایش کارایی آبیاری ضمن بهبود بازده برنامهای و کاهش مصرف آب، افزایش انرژی تولید شده به ازای هر واحد محصول را نیز به دنبال دارد و از این حیث، میتواند تناسب زیادی با تأمین همزمان انواع هدفهای ذکر شده داشته باشد. این در حالی است که پیشفرض کم آبیاری بهرغم کاهش میزان مصرف آب و کاهش نهادههای شیمیایی، منجر به کاهش میانگین بازده برنامهای در سطح منطقه میشود. کاهش بازده برنامهای، کاهش میانگین مصرف آب و تغییرپذیریهای ناهمگون دیگر نهادههای مورد استفاده، از اثرگذاریهای کاهش سطح زیرکشت برنج در منطقههای مورد بررسی خواهد بود. همچنین نتایج نشان داد که افزایش سطح زیر کشت محصول کنجد، بهرغم بهبود بازده برنامهای کشاورزان به افزایش مصرف آب و برخی از نهادههای آلودهکننده محیطزیست منجر خواهد شد. با توجه به نتایج به دست آمده از ارزیابی اتخاذ سیاستهای حفاظت از آب، پیشنهاد و تأکید میشود که راهکارهای بهبود کارایی آبیاری در واحدهای کشاورزی در اولویت قرار گیرد.