تعیین الگوی بهینه کشت با لحاظ محدودیتهای اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی (مورد مطالعه: دشت ابهر)
نویسندگان
1 دانشگاه آزاد اسلامی
2 دانشگاه آزاد اسلامی
doi
10.22034/iaes.2024.2008970.2012چکیده
افزایش تولید محصولهای کشاورزی با افزایش سطح زیر کشت و یا کاربرد بهینه هر چه بیشتر آب، سمها و کودهای شیمیایی و یا افزایش بهرهوری امکانپذیر است. از آنجا که منابع آبی موجود محدود بوده، استفاده از سمها و کودهای شیمیایی میتواند خطرهای جدی برای محیط زیست و سلامت جامعه ایجاد کند و افزایش بهرهوری بدون داشتن برنامه تولید امکانپذیر نیست، هدف این پژوهش تعیین الگوی بهینه کشت محصولهای کشاورزی در دشت ابهر برای دستیابی به پایداری در بخش کشاورزی با استفاده از مدلهای برنامهریزی خطی و آرمانی با لحاظ محدودیتهای زیستمحیطی، اجتماعی و اقتصادی میباشد. محدودیتهای یاد شده از طریق توزیع و تکمیل پرسشنامه و مصاحبه با بهرهبرداران و مسئولان مربوطه تعیین شد و الگوی بهینه کشت با توجه به این محدودیتها با استفاده از دو روش برنامهریزی خطی و آرمانی مورد بررسی و مقایسه قرار گرفت. برای این منظور، از آمار و اطلاعات مربوط به 7 محصول که بیشترین سهم را در تولیدهای کشاورزی دشت ابهر در سال زراعی 1401-1400 استفاده شد. نتایج نشان داد که در الگوهای بهینه پیشنهادی مدلهای برنامهریزی خطی و آرمانی، سطح زیرکشت به شدت کاهش یافته و از 26655 هکتار کنونی به 5846 هکتار در مدل برنامهریزی خطی و 5770 هکتار در مدل برنامهریزی آرمانی رسیده است. در برنامهریزی آرمانی اگر چه سود کمتر از برنامهریزی خطی است اما مصرف آب، کودها و سمها کاهش یافته است. در الگوی کشت بهینه محصولهایی که کشت آنها بازده برنامهای چندانی ندارد مانند انگور و عدس یا بهطور کل حذف شدهاند و یا بهدلیل اینکه محصولهای راهبردی (استراتژیک) بهشمار میروند مانند گندم و جو، تولیدشان کاهش و کشت محصولهایی مانند گردو که دارای بازده برنامهای قابل توجهی هستند، افزایش یافته است. در نهایت میتوان گقت کشت محصولها تخصصیتر شده و تنوع محصولها کاهش یافته است.