بررسی روند پایداری تولید جو و ذرت‌دانه‌ای در ایران

doi
10.22034/iaes.2023.2009442.2014
چکیده

کم(بی)‌توجهی به پایداری زیست‌محیطی، اقتصادی، ساختاری و خدماتی، به تولید کشاورزی آسیب می‌رساند. لذا برای ثبات در بخش کشاورزی توجه به معیارهای تولید پایدار امری الزامی می‌باشد. در این بررسی، شاخص‌های ترکیبی پایداری زیست‌محیطی، اقتصادی و خدماتی-ساختاری جو و ذرت‌دانه‌ای در استان‌های ایران طی سال‌های 2019-2001 با  ادغام AHP و TOPSIS محاسبه شدند و آن‌گاه شاخص‌های هر استان به طور جداگانه با ISDM طبقه‌بندی شدند. در نتایج AHP به ترتیب معیارهای زیست‌محیطی، اقتصادی و خدماتی–ساختاری اولویت بیشتری دارند. میانگین دوره‌ای پایداری جو و ذرت‌دانه‌ای در بیشتر استان‌ها به ترتیب در زمینه‌های اقتصادی، زیست‌محیطی و خدماتی-ساختاری پایدارتر است. نتایج میانگین دوره‌ای و طبقه‌بندی ISDM معیارهای جو و ذرت‌دانه‌ای در طول دوره، بیانگر روند کاهشی (نزولی) می‌باشد و معیار اقتصادی به دلیل بهبود بهره‌وری نیروی‌کار در بعضی از استان‌ها روند افزایشی (صعودی) داشته است. همچنین پایداری معیارها در بیشتر استان‌ها نزدیک به سه دوره 2008-2001، 2014-2009 و 2019-2015 تقسیم می‌شوند. در طبقه‌بندی ISDM در بیشتر استان‌ها معیارها بیشتر در طبقه متوسط قرار دارند و زیرطبقه متوسط ناپایدار بیشتر از زیرطبقه متوسط پایدار است. موثرترین عامل‌ها در پایداری زیست‌محیطی منابع آبی، در پایداری اقتصادی درآمد و سود و در پایداری خدماتی-ساختاری بسته‌بندی و حمل و نقل می‌باشند. پیشنهاد و تاکید می‌شود پایداری زیست‌محیطی با مدیریت در مصرف منابع آبی و نهاده‌ها و افزایش بهره‌وری آب؛ پایداری اقتصادی با ساماندهی قیمت محصول و هزینه‌تولید؛ و پایداری خدماتی-ساختاری با ساماندهی بسته‌بندی و حمل و نقل بهبود یابند و همچنین یارانه‏های کشاورزی با در نظر گرفتن پایداری اعمال شوند.