تحلیل ریخت شناسی رمان‌عامه پسند

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه اصفهان

2 دانشجوی دکتری، دانشگاه اصفهان

3 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان

doi
چکیده

روایت­شناسی به عنوان رویکردی نوین در متن­شناسی با آرای ساختارگرایان پیوند اساسی یافته است. ولادیمیر پراپ، فولکلورشناس روسی، نخستین کسی است که با مطالعۀ ساختارگرایانه بر روی قصه‌های پریان روسی، روایت‌شناسی نوین را پایه­گذاری کرد. او دریافت قصه‌های عامیانه با وجود تنوعی که در روایت دارند، از نظر انواع قهرمانان و عملکردها به هفت نوع شخصیت و سی و یک عملکرد که همواره با توالی یکسان از پی هم‌می‌آیند، محدود می‌شوند. دستاوردهای او در این پژوهش، آغازگر مسیری نو برای روایت­شناسان پس از او شد. در این نوشته با توجه به ساختار ساده و قصه‌گون رمان‌های عامه پسند - به عنوان نمونه-  چهار رمان پریچهر، یاسمین، یلدا و گندم مرتضی مؤدب­پور را که از رمان‌های پرفروش در گونۀ عامه‌پسند هستند، برای بررسی قابلیت آنها با نظریۀ ریخت‌شناسی پراپ برگزیدیم. نتایج به‌دست‌آمده با مطالعات پراپ همخوانی دارد. تعداد شخصیت‌ها و عملکرد آنها محدود است و بر اساس توالی یکسانی از پی یکدیگر می‌آیند. در حقیقت رمان‌های عامه‌پسند- با وجود ناهمگونی‌ها و محدودیت‌هایی که در تطبیق با الگوی پراپ دارند- دارای قابلیت تطبیق ریخت­شناسانه هستند.