فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شخصیت یکی از مهم­ترین عناصر داستان است. شخصیت‌های داستانی آفریدۀ ذهن زمانمندِ نویسنده و بافته‌ای در تاروپود واقعیت و خیال است. شخصیت‌های داستان می‌توانند متأثر از برهم کنش ساختار اجتماعی و ساختار ذهنی نویسنده باشند. داستان موفق داستانی است که شخصیت­های آن پویا هستند و در روند داستان متحول می‌شوند و به رشد و پویایی جامعه کمک می‌کنند. در زمینۀ تحول شخصیت­ها در جهان داستان عواملی گوناگونی چون زمینه و مناسبات اجتماعی - فرهنگی، برخورداری از سرمایۀ اجتماعی، تحصیلات عالیه و رشد آگاهی، باور شخص به تحولات فردی و اجتماعی و  ... تأثیر‌گذارند. در این مقاله شخصیت‌های داستان‌های سیمین دانشور و غزاله علی‌زاده از منظر متحول‌ شدن مورد بررسی قرار گرفته ‌است. دستاورد پژوهش این است که با توجه به دنیا و تجربۀ زیستۀ دو نویسنده شخصیت­های داستان­های آنان شباهت­ها و تفاوت­هایی دارند. دو نویسنده شخصیت­های خود را از دو طبقۀ متوسط و تحصیل­کرده و پایین و ستمدیده انتخاب کرده­اند. شخصیت­های گزینش شده از طریق مناسبات اجتماعی، تجربۀ زیسته­ و آموزش و یادگیری متحول ­شده‌اند. شخصیت­های آفریدۀ دانشور آرام­آرام، مصلحت­اندیشانه و محتاطانه متحول می­شوند؛ اما شخصیت­های داستان علی­زاده با تغییر و تحول درونی، صاحب روحیۀ انقلابی و خطرپذیری شده و شرایط اجتماعی را دگرگون می­کنند یا برخی نیز تسلیم شرایط سخت جامعه می­گردند.