سنجش کارایی اقتصادی-محیط زیستی گندم بر مبنای ردپای آب
نویسندگان
1 دانشگاه علوم پزشکی مشهد
2 دانشگاه تربیت مدرس
doi
10.22034/iaes.2022.547974.1909چکیده
کارایی اقتصادی-محیطزیستی به عنوان کارایی استفاده از کارکردهای محیطزیستی برای تامین نیازهای بشر تعریف شده است. این مفهوم میتواند معیار مناسبی برای ارزیابی پایداری تولید محصولها و کارایی اقتصادی آن به شمار آید. باتوجهبه اینکه تولید محصول های کشاورزی با ایجاد اثرگذاریهای محیطزیستی همراه است و در مقیاس جهانی بیشترین میزان مصرف آب برای تولید محصولهای کشاورزی استفاده میشود، بنابراین در این بررسی بهمنظور بررسی اثرگذاریهای محیطزیستی تولید گندم، از شاخص ردپایآب استفاده شد. برای این منظور در آغاز ردپای آب گندم در استانهای کشور طی دوره 1399-1379 محاسبه و آنگاه کارایی اقتصادی- محیطزیستی تولید گندم برآورد شد. نتایج محاسیه ردپای آب نشان داد که استانهای گیلان، خراسان جنوبی، سمنان و سیستان و بلوچستان، میانگین کل ردپای آب بیشتری در تولید گندم دارند. همچنین میانگین ردپایآب آبی، سبز و خاکستری در کشور در طی دوره مورد بررسی برابر با 7/2625، 1/428 و 1/594 مترمکعب بر تن به دست آمد. نتایج به دست آمده از برآورد کارایی اقتصادی-محیطزیستی نیز نشان داد که در بین متغیرهای مورد بررسی، نهادهترکیبی و ردپایآب سبز بیشترین تأثیر مثبت را بر بهبود ارزش تولیدمحصول گندم دارند. نتایج همچنین بیانگر این است که استانهای آذربایجانشرقی، خراسانشمالی و خراسانرضوی کمترین میانگین کارایی و استانهای گیلان، سیستانوبلوچستان، مازندران و ایلام بهترتیب بیشترین کارایی اقتصادی-محیطزیستی تولید گندم را بهخود اختصاص دادهاند. میانگین کل کارایی اقتصادی-محیطزیستی تولید گندم 84/0برآورد شد. همچنین نتایج برآورد مدل ناکارایی نشان داد که کارایی اقتصادی-محیطزیستی تولید محصول برای منطقههای با تولید ناخالص داخلی سرانه و میزان بارندگی بالاتر، بیشتر است. از اینرو، پیشنهاد میشود در استانهای با کارایی اقتصادی-محیطزیستی پائینتر به منظور حفظ محیطزیست از روشهای نوین آبیاری برای کاهش ردپایآب آبی و از کودهای سبز و کودهای شیمیایی کمخطر برای کاهش ردپایآب خاکستری استفاده شود.