فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ساختارگرایی نوعی شیوۀ پژوهش است که به تحلیل ساختارها می­پردازد و قواعد کلّی حاکم بر آنها را مورد بررسی قرار می­دهد. یکی از رویکردهای ساختارگرایانه در ادبیات، روایت­شناسی (narratology) یا بررسی ساختاری روایت است. نخستین مطالعات رسمی در این زمینه، تحقیقات ولادیمیر پـراپ بر روی یک صد قصّۀ عامیانۀ روسی بود که منجر به انتشار کتاب ریخت­شناسی قصّه­های پریان شد. وی ساختار روایی  آن قصّه­ها را در هفـت حوزۀ عملیاتی و سی­ویک خویشکاری خلاصه کرد. منظومۀ همای و همایون سرودۀ کمال­الدّین ابوالعطا خواجوی کرمانی، ملّقب به نخلـبند شعرا، عارف و شاعر بزرگ قرن هشتم هجری از مهم­ترین روایت­های کهن فارسی به شمار می­رود. در این مقاله ساختار افسانۀ یادشده برمبنای الگـوی ریخـت­شناسی پـراپ و روش تحلیل محتوا مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و نتایج حاصله بیانگر آن است که اکثر خویشکاری­های مورد نظر پراپ در این داستان موجود است و نظام پیشنهادی و مدل روایت­شناسی وی دربارۀ حوزه­های عملیات و سایر اجزا و عناصر سازندۀ قصه نیز در تجزیه و تحلیل ساختاری همای و همایون و دیگر آثار روایی ادب کلاسیک فارسی تا حدود زیادی قابلیّت تطبیق و کاربست دارد.