تجارت بینالملل و خسارات آلودگی هوا در ایران
نویسندگان
1 دانشگاه علوم پزشکی شاهرود
2 دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات
doi
10.22034/iaes.2021.140203.1801چکیده
درطی دهههای اخیر، الگوی نامتوازن تجارت خارجی و اثرگذاری آن بر انتشار ناعادلانه آلایندهها در کشورهای مختلف، موردتوجه سیاستگذاران قرار گرفته است. بهعبارتی، باید علاوه بر برآورد آثار اقتصادی تجارت، خسارات زیستمحیطی حاصلشده در حین تجارت نیز محاسبه گردد. ازاین رو در تحقیق حاضر، بابهکارگیری تکنیک داده-ستانده زیستمحیطی، مجموع خسارات پولی حاصل از انتشار آلایندهها و ارزشافزوده ایجادشده در فرآیند تجارت در نوزده بخش اقتصادی در سال 1398، برآورد و تحلیل شده است. نهایتا ارزشافزوده خالص اصلاحشده با خساراتزیستمحیطی در حین تجارت خارجی محاسبه شده است. برآوردها در سهسطح ( بخشهای اقتصاد، هرواحد پولی از تجارت و در روابط با کشورهای دیگر) انجام شده است. نتایج نشان میدهد کشور ایران علیرغم داشتن کسری تجاری، واردکننده خالص آلودگی است. خالص خسارات زیستمحیطی برابر 8/4 درصد ارزش افزوده خالص ایجادشده و 7/1 درصد کسری تجاری ایران در سال 1398 است. برآوردها در مرحله دوم، تاییدکننده خسارات بسیار بیشتر صادرات(2/60 دلار) در قیاس با خسارات اجتنابشده در واردات (7/38 دلار) برای هرواحد پولی از تجارت هست. درواقع ساختار تجارت در کشور ایران، آن را تبدیل به "بندرگاه آلودگی" نموده است. در سطح روابط تجاری با کشورهای دیگر، بیشترین واردات آلودگی از کشور عراق و افغانستان انجام شده است. درحالیکه بیشترین صادرات آلودگی بهترتیب به کشورهای آلمان،سوییس و فرانسه بوده است. درتجارت با کشور چین نیز آثار متقابل(تجارت با درآمد کمتر و خساراتزیستمحیطی بیشتر) وجود دارد. با توجه به شرایط سخت اقتصادی و سیاسی حاضر، بهترین استراتژی برای تحقق همزمان اهداف اقتصادی و زیستمحیطی، توسعه جایگزینی واردات در گروههای مواد دارویی و بهداشتی، کشاورزی، خدمات تفریحی، هنری و گردشگری، محصولات نساجی، چوب، کاغذ و چرم، محصولات کامپیوتری الکترونیکی و نوری میباشد. زیرا بهترتیب دارای کمترین نسبت خسارت زیستمحیطی به ارزشافزوده در میان گروههای اقتصادی با تراز تجاری منفی میباشند. همچنین حداقل میزان خسارات زیستمحیطی برای هرواحد پولی تجارت در گروههای مذکور مشاهده میشود.