فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

خیار مهم‌ترین محصول گلخانه‌ای در کشور است. قارچ Verticillium dahliae، یکی از بیمارگرهای خطرناک در بسیاری از گیاهان زراعی و باغی از جمله خیار بوده و باعث ایجاد خسارت‌های قابل توجه به محصولات کشاورزی می‌شود. کنترل بیولوژیک، شیوه‏‏ای بی‏خطر و مطلوب برای مدیریت بیماری همراه با کاهش مصرف قارچکش‌های شیمیایی به ویژه در گلخانه‌ها می‌باشد. این تحقیق با هدف فرمانتاسیون و فرمولاسیون سویه‌ بیوکنترل منتخب Trichoderma و ارزیابی کارآیی بیولوژیک فرمولاسیون‌ها در گلخانه انجام شد. برای این منظور، ابتدا توان آنتاگونیستی 29 سویه‌ تریکودرما علیه قارچ بیمارگر با روش کشت متقابل در آزمایشگاه مورد ارزیابی قرار گرفت. سپس، فرمانتاسیون جامد سویه منتخب در بستر بذر گندم به مدت یک ماه در دمای اتاق انجام شد. در مرحله بعد، بستر کلونیزه شده داخل آون خشک شده و کنیدی‌های تریکودرما با استفاده از دستگاه برداشت کنیدی‌های قارچ، استحصال شدند. کنیدی‌ها با مواد حامل (کائولین و خاک دیاتومه) و چسباننده (کربوکسی متیل سلولز و صمغ عربی) مخلوط شدند. عمر انبارداری فرمولاسیون‌ها تا شش ماه در دو دمای اتاق و یخچال تعیین شد. کارآیی فرمولاسیون‌ها با سه روش کاربرد (تیمار بذر، غوطه‌ور کردن ریشه نشاها و اضافه کردن به خاک) در کنترل بیماری پژمردگی ورتیسیلیومی و افزایش پارامترهای رشد خیار مورد ارزیابی قرار گرفتند و با شاهد سالم و آلوده مقایسه شدند. در آزمون کشت متقابل، همه سویه‎های تریکودرما با بیش از 50 درصد ممانعت از رشد میسلیومی، خاصیت آنتاگونیستی قابل توجهی علیه قارچ V. dahliae نشان دادند. در این میان، دو سویه SRV200 و  DS303 متعلق به گونه T. harzianum، با 77/1 درصد بازدارندگی از رشد بیمارگر، مؤثرترین سویه‌های بیوکنترل بودند. عمر انبارداری فرمولاسیون‌ها بعد از شش ماه نگهداری در هر دو دما،کاهش نشان داد و این روند نزولی جمعیت زنده قارچ در دمای یخچال به مراتب کم‌تر بود. با این حال، جمعیت نهایی در هر دو دمای اتاق و یخچال، بالا بود (به ترتیب بیش از 109 و 1010 CFUs/g). همه فرمولاسیون‌های حاوی تریکودرما بیماری پژمردگی ورتیسیلیومی خیار را کنترل کردند (با کارآیی بیش از 45 درصد). در این میان، تیمار HDC–RD (فرمولاسیون شامل کنیدی‌های تریکودرما، خاک دیاتومه و کربوکسی متیل سلولز و روش غوطه‌ور کردن ریشه نشاها) با شاخص بیماری 10 درصد، کمترین میزان شدت بیماری را نشان داد و به اندازه 90 درصد بیماری را کنترل کرد. همچنین، تیمارهای HDC–RD  و HKG–RD (فرمولاسیون شامل کنیدی‌های تریکودرما، کائولن و صمغ عربی و روش غوطه‌ور کردن ریشه نشاها) باعث افزایش معنی‌دار همه پارامترهای رشدی خیار (به جز طول ریشه) نسبت به شاهد آلوده شدند و با شاهد سالم اختلاف معنی‌دار آماری نداشتند. نتایج این تحقیق نشان داد که کاربرد فرمولاسیون‌های حاوی تریکودرما پتانسیل بالایی در کنترل مؤثر بیماری پژمردگی ورتیسیلیومی و افزایش رشد خیار داشته و می‌تواند به عنوان یک جایگزین مطمئن برای قارچکش‌های شیمیایی در راستای کشاورزی پایدار و تأمین سلامت مصرف‌کنندگان و تحقق امنیت غذایی در کشور مورد استفاده قرار گیرد.