فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سفیدبالک گلخانه Trialeurodes vaporariorum (Hem: Aleyrodidae)  یکی از آفات مهم در سبزیجات و گیاهان زینتی به شمار می‌رود. در این پژوهش، اثرات کشندگی و زیرکشندگی اسانس‌های پنج گیاه دارویی شامل آویشن دنایی (Thymus daenensis)  در غلظت‌های 16، 31، 25، 62/5، 125 و ppm 250، بابونه (Matricaria chamomilla) و نعناع فلفلی (Mentha piperita)در غلظت‌های 81/25، 162/5، 325، 750 و ppm 1500، بومادران (Achillea millefolium) در غلظت‌های 125، 250، 500، 1000 و ppm 2000 و رزماری (Rosmarinus officinalis)  در غلظت‌های 162/5، 325، 750، 1500 و ppm 3000 بر مراحل مختلف رشدی سفیدبالک گلخانه، شامل حشرات کامل و پوره‌ها، در شرایط آزمایشگاهی و گلخانه‌ای بررسی شد. به‌ این منظور کلنی سفیدبالک روی گیاه بادمجان پرورش داده شد. اثر حشره‌کشی اسانس‌ها در قالب طرح کاملاً تصادفی و در پنج غلظت مختلف که با آزمایش‌های مقدماتی تعیین شده بود، روی حشرات کامل هم‌سن ارزیابی شد. به‌منظور بررسی تاثیر اسانس‌ها بر مرحله نابالغ آفت در شرایط آزمایشگاهی، برگ های گیاه آلوده به پوره‌ها به‌مدت ۵ ثانیه در غلظت‌های مختلف اسانس گیاهان مورد نظر و شاهد (محلول آب مقطر+ 2­درصد توئین 80) غوطه‌ور شده و سپس به‌مدت سه ساعت در هوای آزاد خشک و به‌دنبال آن به‌مدت یک هفته در قفس‌های برگی نگهداری شدند تا بالغین ظاهر شوند. در این مدت، تعداد حشرات بالغ شمارش و ثبت شد. حشرات بالغ یک روزه سفیدبالک خارج شده در تیمارهای مختلف روی گیاهان بادمجان در گلخانه و در قفس‏ های برگی رهاسازی و پس از دو هفته حشرات بالغ حذف و تعداد تخم گذاشته شده و پوره‏ های خارج شده از تخم شمارش و ثبت شد. نتایج در آزمایشگاه نشان داد که بیشترین و کمترین درصد کارایی به‌ترتیب در اسانس رزماری با غلظت‌هایppm 3000  (97/59±1/11) و ppm 750 (97/59±1/11) و اسانس آویشن با غلظت ppm 250 (37/58±14 /18) مشاهده شد. بررسی‌ها در گلخانه، حاکی از آن بود که همه اسانس‌های آزمایش‌شده دارای اثرات معنی‌دار بر تخم‌ریزی، پوره‌زایی و در نهایت کاهش کل جمعیت  سفیدبالک بودند. در میان تیمارها، کمترین و بیشترین میانگین تخم‌ریزی به‌ازای هر ماده، به ترتیب در تیمار­های بابونه (0/048±0/15) و رزماری (0/14 ±2/35) ثبت شد. همچنین کمترین و بیشترین پوره‌زایی به ترتیب در اسانس آویشن (0/01 ±0/18) و بابونه ( 0/47 ±3/90) مشاهده شد. در ارزیابی کلی، اسانس بومادران کمترین (0/27 ±0/57) و اسانس بابونه بدون اینکه اختلاف معنی­ دار باشد، بیشترین (0/45 ±3/90) اثر کاهش‌دهنده بر جمعیت آفت را داشتند. با توجه به یافته‌های این پژوهش، اسانس‌های گیاهی مورد بررسی می توانند دارای پتانسیل مناسبی در کنترل سفیدبالک گلخانه بوده و  به‌عنوان ترکیبات ایمن و سازگار با محیط زیست در چارچوب مدیریت تلفیقی این آفت مورد استفاده قرار گیرند.