نیمرخ‌سازی جنایی: تکنیکی نوین در شناسایی بزهکاران سریالی

نویسندگان

1 دانشجوی دوره دکترای حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه علامه طباطبای

2 دانشیار پردیس فارابی دانشگاه تهران

3 استادیار گروه حقوق دانشگاه شاهد

4 استادیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران

doi
JQCLCS-201507-1039 (R1)
چکیده

شناسایی مرتکبان جرایم سریالی همواره یکی از دغدغه‌های اصلیِ مأموران پلیسی- قضایی بوده است، زیرا از یک سو ویژگی‌های جرایم سریالی مانند انجام بزه به‌صورت انفرادی، وجود اختلالات روانی- رفتاری در مرتکبان و نبود رابطۀ پیشینیِ بزهکار-بزه‌دیده، شناساییِ مرتکبان این جرایم را دشوارتر از سایر جرایم می‌سازد. از سوی دیگر، این دسته جرایم به‌سرعت خبرساز می‌شوند و تهدیدهای گرانباری از جمله احساس ناامنی و ترس از بزه‌دیدگی را به جامعه تحمیل می‌کنند. تکنیک نوین نیمرخ‌سازی جنایی با مشارکت جرم‌شناسان، روان‌شناسان و مأموران اجرای قانون درصدد است تا با به تصویر کشیدن ویژگی‌های احتمالی بزهکارانِ پرخطر از گذر بررسی ویژگی‌های جمعیت‌شناختی- اجتماعیِ محکومان پیشین یا مشاهدۀ صحنۀ جرم و ملاحظاتِ بزه‌دیده‌شناختی، مأموران را در شناسایی مرتکبان احتمالی کمک کند. بی‌شک این تکنیک توانایی شناسایی دقیقِ مرتکبان را ندارد، بلکه دایرۀ مظنونانِ احتمالی را چنان محدود می‌سازد تا مأموران اجرای قانون بتوانند مرتکب واقعی را شناسایی کنند. با وجود این، نتایج تحقیقات تجربی در زمینۀ اثربخشی و کارایی تکنیک مذکور، متعارض و ناهمسوست. در این پژوهش همچنین، گونه‌های مختلف طراحی نیمرخ جنایی مطرح، به مزیت‌ها و کاستی‌های هر یک اشاره و سرانجام به محدودیت‌های اخلاقی- حقوق بشری این تکنیک پرداخته شده است.